Jańa Ózbekstan demokratiyalıq ózgerisler, keń imkaniyatlar hám ámeliy isler mámleketine aylanbaqta

 

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń «Yangi Ozbekiston» gazetasınıń bas redaktorı Salim Doniyorovtıń sorawlarına juwapları

 

Soraw. Húrmetli Prezident, bárinen burın, gazetamız ushın interv’yu beriwge kelisim bildirgenińiz ushın Sizge minnetdarshılıq bildiremiz.

 

Hámmemizge belgili, keyingi bes jıl dawamında elimizde keń kólemdegi demokratiyalıq ózgerisler ámelge asırılmaqta. «Jańa Ózbekstan» degen túsinik real waqıyaǵa aylanbaqta. Siz mámleket baslıǵı, mine usı jámiyetlik-siyasiy processlerdiń baslawshısı hám olardıń orayında turǵan reformator basshı sıpatında bul jańalanıwlardıń mazmun-mánisin birinshi gezekte nelerde kóresiz?

 

Juwap. Bárinen burın sonı aytıw kerek, óz elinde azat hám erkin turmıs, ádil jámiyet qurıwday, úlken maqsetti óz aldına qoyǵan hár qanday xalıq, hár qanday millet awır, mashaqatlı hám quramalı rawajlanıw jolın basıp ótedi.

 

Keleshekke úlken úmit hám isenim menen qarap, hámiyshe sabırlılıq penen jasaǵan ózbek xalqı da 1991-jılı 31-avgustta muqaddes ármanına eristi – janajan Oatanımız óziniń mámleketlik ǵárezsizligin qolǵa kirgizdi.

 

Nesip etse, jáne sanawlı kúnlerden keyin mine usı qutlı sáneniń 30 jıllıǵın úlken shadlıq sıpatında keńnen belgileymiz.

 

Bul dańqlı bayram aldınan elimizde úlken tayarlıq jumısları ámelge asırılmaqta. Orınlarda keń kólemli dóretiwshilik hám abadanlastırıw jumısları qızǵın alıp barılmaqta. Sonıń ishinde, paytaxtımızǵa tutas 100 gektardan artıq úlken aymaqta «Jańa Ózbekstan» baǵı jáne biytákirar Mustaqillik kompleksi jedel pátler menen qurılmaqta. Nesip etse, bıyıl eń ullı, eń áziz bayramımızdı mine, usı jańa maydanda ótkeremiz.

 

Álbette, ǵárezsizlik jıllarında elimizde jańa mámleket hám jámiyet qurıw jolında tariyxıy isler ámelge asırıldı, márt hám ullı mártebeli xalqımızdıń búgilmes erk-ıqrarı hám úlken potencialı menen joqarı sheklerge erisildi. Tariyxıy qısqa múddette mámleketimiz Konstituciyası – Tiykarǵı nızamımız islep shıǵıldı hám qabıl etildi. Oatanımız suveren mámleket sıpatında dún’ya jámiyetshiliginen múnásip orın iyeledi. Ózbekstanda zamanagóy mámleketshilik tiykarları jaratılıp, konstituciyalıq strukturaǵa tiykar salındı. Mámleketlik hákimiyattıń úsh erkin tarmaǵı – nızam shıǵarıwshı, atqarıwshı hám sud hákimiyatları engizildi. Shın mánisindegi konstituciyalıq mámleket qurıldı.

 

Ózbekstan Respublikasınıń suvereniteti hám mámleketlik ǵárezsizligin, shegaralamızdıń qol qatılmaslıǵın, xalqımızdıń tınısh-tatıw turmısı jáne milliy máplerimizdi isenimli qorǵay alatuǵın Qurallı Kúshler shólkemlestirildi. Milliy valyutamız – sum engizildi hám altın-valyuta rezervlerimiz qáliplestirildi.

 

Áyyemgi tariyxımız, bay mádeniy miyrasımız, milliy-diniy qádiriyatlarımız, ózligimiz tiklendi.

 

Mine, usınday umıtılmas tariyxıy processlerde belsene qatnasıw nesip etkeninen quwanıshlıman.

 

Ǵárezsiz rawajlanıw baǵdarında erisken úlken jetiskenlikler menen birge, jolımız ayırım qáte-kemshiliklerden de jıraq bolmaǵanın ashıq aytıw kerek. Eziwshi dúzimnen waz keship, demokratiyalıq jámiyet qurıwǵa qaratılǵan processler, quramalı hám qorqınıshlı dáwirdiń ózi hár qıylı mashqalalar menen wazıypalardı aldımızǵa anıq qoydı. Olardı tabıslı sheshiw ushın bilim hám tájiriybemiz, erk-ıqrarımız geyde jetse, geyde jetpegen jaǵdaylar da boldı.

 

Sonıń ushın mámleketimizdiń rawajlanıwın jańa, joqarı basqıshqa kóteriw, onıń ushın jańa reformalardı ámelge asırıw ob’ektiv zárúrlik, eń áhmiyetli strategiyalıq wazıypaǵa aylandı.

 

«Jańa» degen sózdiń biz ushın ayrıqsha áhmiyeti bar. Máselen, eń áyyemgi bayramlarımızdan biri Nawrız – Jańa kún dep atalıwın eske alayıq. Bul tariyxıy bayram menen baylanıslı qádiriyat hám dástúrler turmısımızǵa sonshelli sińip ketken, xalqımız ásirler dawamında, ullı shayır hám oyshıl Áliysher Nawayı aytqanınday, «Hár túniń qádir bolsın, hár kúniń Nawrız bolsın!» degen jaqsı tilekler, pák niyetler menen jasap keledi.

 

Yamasa ótken ásirdiń baslarında eldi, milletti súyiwshi ata-babalarımız «jadidshilik», yaǵnıy jańalanıw hám erkinlik, ádillik hám teńlik, ilimiy-aǵartıwshılıq hám milliy ózlikti túsiniw ideyaların bayraq etip, gúres maydanına mártlershe shıqqanın barlıǵımız jaqsı bilemiz. Bul ullı adamlardıń maqseti – jawızlıq hám qalaqlıq túbinde qalıp kiyatırǵan Túrkstan xalqın dún’yalıq ilim, aldıńǵı kásip-ónerler menen qurallandırıp, ulıwma dún’yalıq rawajlanıw jolına alıp shıǵıwdan ibarat edi.

 

Jadidler tárepinen shólkemlestirilgen jańa usıldaǵı mektepler, teatr, kitapxana hám muzeyler, gazeta hám jurnallar, Túrkstan perzentlerin sırt ellerge oqıwǵa jiberiw maqsetinde dúzilgen qáwenderlik jámiyetleri xalqımızdı neshe ásirlik ǵáplet uyqısınan oyattı, milliy azatlıq háreketi ushın sheksiz kúsh berdi. Tilekke qarsı, elimizde bol’shevikler diktaturası ornatılǵanı, orıs patshalıǵı siyasatı jańa túrde dawam ettirilgeni aǵartıwshılıqtı súyiwshi ata-babalarımızǵa óziniń maqsetlerin tolıq ámelge asırıw imkaniyatın bermedi. Biraq olardıń jaqsı arzıw-niyetleri xalqımızdıń qan-qanında, tariyxıy yadında saqlanıp qaldı hám ele jasamaqta, desek, haqıyqattı aytqan bolamız.

 

Usı mánide, házirgi kúnde pútkil xalqımızdıń kewlinen tereń orın alǵan, ulıwma milliy háreketke aylanıp baratırǵan «Jańa Ózbekstan» ideyası tiykarında, mine, usınday ullı ata-babalarımız, ulıwma alǵanda, milliy tariyxımızda Birinshi hám Ekinshi oyanıw dáwirlerine tiykar salǵan ulama ata-babalarımızdıń arzıw-umtılısları menen ármanları da jámlesken, desek, aljaspaǵan bolamız.

 

Insaniyat tariyxı sonnan dárek beredi, hár bir xalıqtıń turmısındaǵı mánawiy oyanıw processleri milliy ózlikti túsiniwge alıp keledi hám mámlekettiń ekonomikalıq, mádeniy rawajlanıwın jańa basqıshqa kóteredi. Bunday sociallıq siyrek ushırasatuǵın hádiyse «Renessans» – oyanıw, qayta tikleniw, rawajlanıw dep atalatuǵını hámmemizge belgili.

 

Hámmemizge belgili, házirgi Ózbekstan jeri áyyemgi dáwirde eki ullı oyanıw dáwirine – Birinshi (aǵartıwshılıq – IX-XII ásirler) hám Ekinshi (Temuriyler- XIV-XV ásirler) Renessansqa besik bolǵan. Bul – dún’ya iliminde ózin dálillegen tapqan hám tán alınǵan tariyxıy haqıyqat.

 

Házirgi waqıtta elimizde jáne bir áhmiyetli Oyanıw procesi ótpekte. sonıń ushın «Jańa Ózbekstan» hám«Úshinshi Renessans» sózleri turmısımızda óz-ara baylanıslı hám únles bolıp jańlamaqta, xalqımızdı ullı maqsetlerge qaray ruwxlandırmaqta.

 

Házirgi kúnde Ózbekstan demokratiyalıq ózgerisler, keń imkaniyatlar hám ámeliy isler mámleketine aylanıp barmaqta. Mine usı process men ushın reformalarımızdıń jańa úlken nátiyjesi bolıp esaplanadı. Sebebi, maqsettiń anıqlıǵı – háreketler nátiyjesin támiyinleytuǵın eń áhmiyetli ólshem.

 

Eger biz bunnan bes jıl burın qabıl etken Háreketler strategiyasınıń tiykarǵı mánisin ulıwmalastırıp túsindiretuǵın bolsaq, bul biybaha hújjette óz aldımızǵa Jańa Ózbekstandı  qurıw hám Úshinshi Renessanstıń tiykarın jaratıwday ullı wazıypalardı strategiyalıq maqset etip qoyǵan edik.

 

 Jańa Ózbekstandı qurıw – bul ápiwayı tilek, sub’ektiv hádiyse emes, al negizgi tariyxıy tiykarlarǵa iye bolǵan, elimizdegi siyasiy-huqıqıy, sociallıq-ekonomikalıq, ruwxıy-aǵartıwshılıq jaǵdaydıń ózi talap etip atırǵan, xalqımızdıń ásirlik umtılıslarına sáykes, onıń milliy máplerine tolıq juwap beretuǵın ob’ektiv zárúrlik ekenin atap ótiw kerek.

 

Jańa Ózekstan – demokratiya, insan huqıqları menen erkinlikleri baǵdarında ulıwma tán alınǵan normalar hám principlerge qatań ámel etken halda, dún’ya jámiyetshiligi menen doslıq birge islesiw principleri tiykarında rawajlanatuǵın, óz gezeginde maqseti xalqımız ushın erkin, abat hám abadan turmıs jaratıp beriwden ibarat bolǵan mámleket bolıp tabıladı.

 

Ótken tariyxıy qısqa dáwirde reformalar sebepli erisken nátiyjelerimiz haqqında uzaq sóylemekshi emespen. Bul temada elimiz hám sırt el ǵalaba xabar quralları arqalı abıroylı mámleketlik hám siyasiy ǵayratkerler, ekspertler hám analitiklerdiń pikirleri turaqlı járiyalanıp kelinbekte.

 

Bunday ádil bahalar hámmemizdi quwandıradı. Usılar menen birge sonı atap ótiwdi qáler edim, biz bul demokratiyalıq ózgerislerdi kimlergedur jaǵınıw, maqtanıw, hár qıylı reytinglerge kiriw ushın emes, kerisinshe, demokratiyalıq processler ózimizge suw menen hawaday zárúr bolǵanı ushın, xalqımız, bárinen burın, jas áwladımızdıń búgingi turmısı hám erteńgi keleshegin oylap, milliy máplerimiz jolında ámelge asırmaqtamız.

 

Biz – Ózbekstan puqaraları jámiyetimizdiń siyasiy-huqıqıy, sociallıq-ekonomikalıq kelbeti jedellik penen ózgerip, turmısımızda jańasha qatnasıqlar, jańa imkaniyatlar hám qádiriyatlardıń qáliplesip atırǵanın hámmeden de kóbirek sezbektemiz. Ásirese, «insan huqıqları hám erkinlikleri», «nızam ústinligi», «ashıq-aydınlıq», «sóz erkinligi», «din hám isenim erkinligi», «jámiyetlik qadaǵalaw», «gender teńlik», «jeke múlkke qol qatılmaslıǵı», «ekonomikalıq jumıs erkinligi» sıyaqlı fundamental’ demokratiyalıq túsinikler hám turmıslıq kónlikpeler házirgi waqıtta real waqıyaǵa aylanıp baratırǵanı itibarlı.

 

Bir haqıyqattı ashıq tán alıwımız kerek: waqıt ótiwi menen reforma processleri kún sayın keńeyip barmaqta, tez rawajlanıp atırǵan zaman aldımızǵa jáne de úlken wazıypalardı qoymaqta. Ómirdiń ózi bizdi kóp nársege úyretpekte. Sol sebepli biz turaqlı izleniwdemiz. Izleniw bar jerde jetiskenlikler menen birge kemshilikler de bolatuǵını tábiyǵıy.

 

Eń tiykarǵısı, «Háreketke-bereket» degenindey, biz eń qıyın basqıshtan óttik, yaǵnıy, jolımızdı anıq belgilep, úlken jumıslardı basladıq. Endi hámme gáp reformalar jolın isenim menen dawam ettiriw hám logikalıq juwmaǵına jetkeriwde. Bul álbette ańsat emes, biraq biz onı isley alamız. Áhmiyetlisi, keyingi jılları bunday úlken hám qıyın wazıypanı ámelge asırıw ushın jeterli siyasiy-huqıqıy, sociallıq-ekonomikalıq, shólkemlestiriw-institucionallıq tiykar jaratıldı.

 

Soraw. Mámleketimizde ámelge asırılıp atırǵan siyasiy-huqıqıy, sociallıq-ekonomikalıq, ruwxıy-aǵartıwshılıq reformalar procesinde «Xalıq mámleketlik uyımlarǵa emes, mámleketlik uyımlar xalqımızǵa xızmet etiwi kerek» degen áhmiyetli konstituciyalıq principti engiziwge tiykarǵı áhmiyet berilmekte. Onıń sebebi nede?

 

Juwap. Men kóp jıllar mámleketlik basqarıwdıń eń tómengi buwınınan baslap, orta hám eń joqarǵı basqıshına shekem – barlıq basqıshlarda juwapker lawazımlarda islegenmen, Oliy Majlis deputatı da bolǵanman. Sonıń ushın da eski basqarıw sistemasınıń barlıq kemshiliklerin, xalıqtı qıynap atırǵan dárti menen mashqalaların tómengi buwınnan baslap, ish-ishinen, basqalardan kóbirek bilemen, dep tolıq isenim menen ayta alaman.

 

Ullı Ámir Temur babamızdıń Shahrisabzdaǵı Aqsaray rezidenciyasınıń aldına jazılǵan «Ádillik – mámlekettiń tiykarı hám basshılardıń súreni» degen hikmetli sózlerinde júdá tereń máni bar.

 

Hámmemizge belgili, ata-babalarımız ázelden «Zulım etpe, insaplı bol, xalıq ushın ádillik qorǵanın qur», dep jas áwladqa jol kórsetken. Biz de sud-huqıq sistemasın reformalawda mine usınday ápiwayı hám turmıslıq talaplardan kelip shıqtıq. Atap aytqanda, «Sud’yanıń sanasında – ádillik, tilinde – haqıyqat, kewilinde – páklik bolıwı kerek» degen ideyanı alǵı qoydıq hám ámelge asırıwdı basladıq.

 

Usı jerde elimizde mámleketlik hám hákimiyat uyımları uzaq waqıt dawamında xalıqtıń turmısınan úzilip qalǵanın atap ótiw zárúr.

 

Siyasiy-huqıqıy kózqarastan mámleketke «xalıqtıń tilek-erk-ıqrarın bildiretuǵın uyım» dep sıpatlama beriledi. Mámleketti kim qáliplestiredi? Xalıq hám onıń tolıq huqıqlı wákilleri. Mámleket hám onıń uyımları bárinen burın kimge xızmet etiwi kerek? Álbette, xalıqqa, hár qıylı lawazım iyelerine dawıs bergen hám isenim bildirgen puqaralarǵa.

 

Sol mánide, xalqımız mámleket xızmetinen razı bolıwǵa hár tárepleme haqılı hám múnásip bolıp esaplanadı.

 

Mine, usınday principler tiykarına qurılǵan mámleketlik hákimiyat ǵana haqıyqıy mánide xalıqshıl, demokratiyalıq hákimiyat bolıp esaplanadı. Bunday mámleket hám jámiyettiń siyasiy-huqıqıy, sociallıq-ekonomikalıq hám ruwxıy-aǵartıwshılıq tamırları bekkem boladı. Sonıń ushın biz xalqımızdıń awırın jeńil etiw, onıń mashqalaların waqtında hám nátiyjeli sheshiw, adamlarımızdıń turmıs dárejesin hám sapasın jaqsılawdı barlıq reformalarımızdıń baslı maqseti etip belgiledik.

 

Men mámleket basshısı sıpatında jumıs baslaǵan 2017-jıldı elimizde «xalıq penen pikirlesiw hám insan mápleri jılı», dep ataǵanımızdıń tiykarında da, mine, usınday umıtılıslarımız hám háreketlerimiz jámlengenin túsiniw qıyın emes, dep oylayman.

 

 

Álbette, biz eski sistemanı pútkilley ózgertip, óz aldımızǵa qoyǵan maqsetke tolıq eristik, dep aytıwǵa ele erte. Tákirarlap aytaman, biz hár kúni izleniwdemiz. Bul jolda dáslepki qádemlerdi qoymaqtamız. Biraq «Bul ózgerisler – waqtınshalıq kampaniya, ótedi-ketedi», degenler aljasadı. Bul – Prezident hám onıń komandası uzaqtı gózlep júrgizip atırǵan pragmatikalıq xalıqshıl siyasattıń eń tiykarǵı baǵdarlarınan biri hám onı xalqımız benen birgelikte, álbette, aqırına shekem alıp baramız, hesh qashan artqa qaytpaymız.

 

Búgingi kúnde biz erisken eń áhmiyetli nátiyje de negizinde usı – demokratiyalıq reformalarımız artqa qaytpaytuǵın tús aldı.

 

Elimizde mámleketlik uyımlardıń jumısında ashıq-aydınlıq kún sayın keńeyip barmaqta. Senatorlar hám deputatlar, ministrler hám hákimler, barlıq buwındaǵı lawazımlı shaxslar puqaralar menen júzbe-júz ushırasıp, olardıń dárti menen táshўishlerin qaǵazda emes, ámelde ayrıqsha shuǵıllanbaqta. Yaǵnıy, bárinen burın, mámleketlik uyımlar xalıq ushın, hár bir puqara ushın ashılıp, olar menen jedel sóylesiw alıp barmaqta.

 

Biz turmısımızda májbúriy miynet, atap aytqanda, balalar miyneti, jumıssızlıq, kámbaǵallıq, korrupciya, xalıqtı turaq jay menen támiyinlew, bilimlendiriw hám medicina menen baylanıslı mashqalalardıń bar ekenligin ashıq tán alıp, olardı keń jámiyetshiligimiz benen birgelikte saplastırmaqtamız.

 

Búgin adamlarda ádillikke, haqıyqatqa isenim payda bolmaqta. Olar hár qıylı dárejedegi basshı hám hámeldarlardıń jumıs procesine ádil baha bermekte, kemshiliklerdi ashıq-aydın sınǵa almaqta. Milliy rawajlanıwımız ushın bul júdá úlken áhmiyetke iye. Sebebi, belgili shayırımız Erkin Vohidovtıń aytqanınday, «Jaqsıdur ashshı haqıyqat, biraq mazalı jalǵan jaman».

Búgin adamlar oyanbaqta, jámiyet oyanbaqta. Mánawiy oyanǵan jámiyet – bul, álbette, qúdiretli kúsh.

Ózińiz aytıń, tek ǵana bir neshe jıl burın bunday nátiyjelerdi kóz aldıńızǵa keltiriw múmkin edi? Joq, álbette. Sonıń ushın búgingi Ózbekstan – keshegi Ózbekstan emes, búgingi xalqımız da keshegi xalıq emes,dep aytıwǵa barlıq tiykarlarımız bar.

 

Sonıń menen birge jáne bir haqıyqattı umıtpawımız kerek: búgingi Ózbekstan – bul ele haqıyqıy mánidegi, biz árman etap atırǵan, umtılıp atırǵan jańa Ózbekstan emes. Ele bul shekke jetiw ushın aldımızda júdá uzaq hám mashaqatlı jol tur. Jolımız usı waqıtqa shekem ańsat bolǵanı joq, bunnan keyin de ańsat bolmaydı. Biraq biz isenim menen alǵa júriwden, kerek bolsa, kútilmegen, biraq óz gezeginde nátiyjesi paydalı hám xalqımızdıń máplerine juwap beretuǵın ózine tán qararlar qabıl etiwden qorıqpawımız zárúr.

 

Mine sońǵı waqıtta kóp ǵana máselelerde, sonıń ishinde, «propiska», sırt elge shıǵıw ushın «stiker», májbúriy miynet, paxta hám ǵállege mámleketlik buyırtpanı belgilew sıyaqlı eski tártiplerden pútkilley waz keshiw boyınsha oǵada áhmiyetli qararlar qabıl ettik.

 

Ápiwayı etip, jaydarı tilde aytatuǵın bolsaq, bunıń menen aspan úzilip, jerge túskeni joq. Kerisinshe, byurokratiya, wazıypanı óz mápine paydalanıw, dámegóylik kórinisleri azayıp, jámiyetimiz turmısı erkinlesti, adamlar jeńil nápes ala basladı. Xalqımız da, dún’ya jámiyetshiligi de bul qádemlerimizdi unamlı bahalamaqta.

 

Jańa Ózbekstan – bul, bárinen burın, jańasha ekonomikalıq qatnasıqlar, jańasha ekonomikalıq kózqaras degeni. Sonıń ushın elimizdiń ekonomikalıq sisteması tolıq qayta qurılmaqta, qanshelli awır bolmasın, bazar mexanizmlerin ámelde engiziwdi basladıq.

 

Házirgi waqıtta elektron kartochkadaǵı pullardı bankomatlar arqalı naq pulǵa aylandırıw, milliy valyuta kursınıń «qara bazar»da – bir túrde, banklerde bolsa basqasha bolıwı, sırt el valyutaların satıp alıw, puqaralıqqa iye bolıw, Ózbekstannıń qálegen aymaǵınan turaq jay hám múlk satıp alıw jáne olardı dizimge qoyıw menen baylanıslı mashqalalar tariyxta qaldı.

 

Reformalar xalıqtıń barlıq qatlamlarınıń máplerine unamlı tásir kórsetpekte: isbilermenler óz biznesin rawajlandırıw ushın erkinlik hám jańadan-jańa imkaniyatlarǵa iye bolmaqta, diyqan hám fermerler, klaster xojalıqları ózleri jetistirgen zúrááttiń haqıyqıy iyesine aylanbaqta. Burınǵı eziwshi dúzim dáwirinde «joqarı»dan buyrıq bolmasa, bir qádem basıwǵa da haqımız joq edi. Jaǵday sol dárejege jetip barǵan edi, úyimizdiń tóbesine shekem paxta ektik, biraq kesemiz aǵarmadı. Mektep balaların da paxta aydadıq. Jaqsı kóretuǵın shayırımız Abdulla Oripov óziniń dáwirinde tereń dárt penen «Million qarıqlarǵa shashılǵan ózbek», dep jazǵanınday, júz jıl iyilip paxta terdik.

 

Jaqın-jaqınǵa shekem hár jılı shama menen 6-7 million adam paxta terimine májbúriy tartılatuǵın edi. Mine, úsh jıldan berli olar bul mashaqattan qutıldı. Qanshelli qıyın bolmasın, bull tarawda biz bazar ekonomikasınıń sınalǵan hám nátiyjeli usılların, sonıń ishinde, klaster, sistemasın engizdik. Klasterler járdeminde gektarınan paxta boyınsha – 50 centner, ǵálle boyınsha 100 centnerden zúráát alıwdı gózlep atırmız hám bul sheklerge álbette erisemiz.

 

Tilekke qarsı, elimizde tezlik penen sheshiw kerek bolǵan awır mashqalalar basqa tarawlarda da jıynalıp qalǵan edi. Hámmesi ornında, degen keypiyat penen olardı bilip-bilmegenge, kórip-kórmegenge alıp, ǵáplet uyqısına batıp júreberiw de múmkin edi. Biraq bul ózimizge, xalqımızǵa, keleshekke qıyanet bolatuǵın edi.

 

Ashıq aytpaqshıman: meniń tábiyatım bunday ótirik ómirdi pútkilley qabıl ete almaydı. Xalqımız maǵan isenim bildirdi, mine usı joqarı isenimdi aqlaw, el-xalqımızǵa múnásip turmıs sharayatın jaratıp beriw-men ushın ómirimniń mánis-mazmunı bolıp esaplanadı. Men millionlaǵan insanlardıń táǵdiri ushın juwapkershilikti moynıma alǵan ekenmen, reformalar boyınsha basqasha jol tutıwım, hámmesin burınǵıday qaldırıwım hesh qashan múmkin emes.

 

Tákirarlap aytaman: aldımızda turǵan jumıslardıń barlıǵın ózimiz, óz kúshimiz benen islewimiz kerek, hesh kim shetten kelip biz ushın hesh bir mashqalanı sheship bermeydi.

 

Soraw. Mámleketimiz rawajlanıwınıń házirgi basqıshında aldımızda turǵan eń baslı wazıypalar nelerden ibarat?

 

Juwap. Ótken jılı dekabr’ ayında Oliy Majliske jollaǵan Múrájatta bul haqqında hár tárepleme toqtap ótken edim. Sonıń ushın sorawıńızǵa qısqasha juwap bermekshimen.

 

Házirgi kúnde xalıqtıń abadanlıǵın, adamlardıń turmıs dárejesin hár tárepleme arttırıw, onıń ushın jańa jumıs orınların, dáramat dáreklerin jaratıw, kámbaǵallıqtı qısqartıw, awıl hám qalalarımızdı abat etiw  ekonomikalıq strategiyamızdıń eń áhmiyetli baǵdarları bolıp esaplanadı.

 

Elimizde sociallıq mashqalalardı sheshiwdiń pútkilley jańa hám ózine tán sisteması jaratıldı. Siz, jurnalistler, bunnan álbette, jaqsı xabardarsız. Keyingi waqıtta «temir dápter», «hayal-qızlar dápteri», «máhálle kesimi» hám «shańaraq kesimi»nde islesiw usılları, mine, usı maqsette engizilmekte. Sol tiykarda mashqalaǵa baylanıslı abstrakt kórsetkishler emes, al járdemge mútáj hár bir shańaraq hám puqaranıń, hayal-qızlar, jaslardıń mashqalaları óz ornında anıq úyrenilmekte, olar waqtında hám nátiyjeli sheshilmekte.

 

Kekseler, mayıplar, awır jaǵdayǵa túsip qalǵan insanlardı qollap-quwatlaw, olarǵa mehir-miriwbet kórsetiw sıyaqlı iygilikli dástúrler házirgi kúnde jańasha mánis-mazmun, ámeliy háreketler menen bayıp, jetilisip barmaqta. Bul boyınsha, ásirese, «Abat awıl», «Abat máhálle», «Bes áhmiyetli baslama», «Hár bir shańaraq – isbilermen», «Jaslar – keleshegimiz» sıyaqlı baǵdarlamalar óziniń unamlı nátiyjesin bermekte.

 

Tek ǵana «Abat awıl» hám «Abat máhálle» baǵdarlamaları sheńberinde 2021-jılı barlıq qalalar hám rayonlardaǵı jámi 7 mıń 794 awıl hám máhállede ulıwma bahası 20,8 trillion sumlıq qurılıs, ońlaw hám abadanlastırıw jumısları ámelge asırılmaqta. Milliy tariyxımızda awıllarımız benen máhállelerimizdi abadanlastırıwǵa hesh qashan bunshelli úlken qarjı ajıratılmaǵanın, eń áhmiyetlisi, olardıń rawajlanıwına bunday dárejede qatań itibar berilmegenin, atap ótiw kerek.

 

Áne usınday keń kólemli jumıslardı ámelge asırıw ushın basshılar qolaylı kabinetlerden shıǵıp, tikkeley tómenge, máhálle dárejesine túsip islemekte.

 

Sociallıq qollap-quwatlawdıń anıq mánzilli ózgeshelikke iye ekeni hár bir mútáj insanǵa onıń real mútájligin esapqa alǵan halda járdem kórsetiw imkaniyatın bermekte. Onda bul kategoriyaǵa tiyisli hesh bir insan shette qalmawına ayrıqsha áhmiyet qaratpaqtamız.

 

Usınıs hám baslamalar burınǵıday tek ǵana «joqarı»dan emes, al kóbirek tómennen bolmaqta. Olardı ámelge asırıwda bolsa, tómengi, orta hám joqarı buwındaǵı mámleketlik basqarıw uyımlarınıń nátyijeli birge islesiwi payda bermekte. Sol tiykarda jámiyetimizdiń sociallıq kelbeti pútkilley ózgermekte, nátiyjeli basqarıwdıń nátiyjeliligi artpaqta, eń áhmiyetlisi, adamlardıń ómirge, miynetke óziniń táǵdiri hám erteńgi kúnge isenimi artpaqta.

 

Men bunday ózgerislerdi jámiyetti rawajlandırıwdıń eń tiykarǵı sapa kórsetkishleri, dep esaplayman.

 

Álbette, sociallıq qorǵaw sistemasındaǵı ayırım kemshilikler hám nuqsanlar saqlanıp qalmaqta. Biz olardı basqıshpa-basqısh saplastıramız, bul sistemanı jetilistirip, jaqsı nátiyje beretuǵın jámiyettegi barlıq salamat kúshlerdi usı maqset átirapında birlestiretuǵın dárejege jetkeremiz.

 

Mútáj puqaralardı tikkeley, anıq maqset penen materiallıq qollap-quwatlawǵa qaratılǵan sistemalı ilajlardı ámelge asırıwda tiykarǵı itibar xalıqtıń kem támiyinlengen qatlamlarına dotaciya beriw emes, al olarǵa dáramat tabıw ushın zárúr sharayatlar hám imkaniyatlar payda etiwge qaratılmaqta.

Ekinshi tiykarǵı wazıypa: ekonomikalıq rawajlanıw tarawında ósiw noqatların anıqlaw hám olarǵa ayrıqsha áhmiyet qaratıw, sol tárizde Jańa Ózbekstan ekonomikasınıń básekige shıdamlılıǵın arttırıw áhmiyetli rol’ atqaradı.

Máselen, biz ushın oǵada áhmiyetli bolǵan toqımashılıq tarmaǵın alayıq. Kárxanalarımız bul tarawda paxtanı jetistiriwden baslap onı tereń qayta islewge shekemgi, sońǵı ónim islep shıǵarıwǵa shekemgi barlıq texnologiyalıq processlerdi puqta ózlestirip, eksport hám payda kólemin bir neshe esege arttırǵan jaǵdayda ǵana usı baǵdarda jetekshi mámleketlerdiń islep shıǵarıwshıları menen básekilese alıwı múmkin.

Ana jerimiz qushaǵındaǵı bay shiyki zat hám qazılma baylıqlardı el-xalqımızdıń mápleri jolında paydalanıw maqsetinde joqarı nátiyjeli, zamanagóy texnologiyalarǵa tiykarlanǵan óndiris quwatlıqları qurılmaqta. Bul baǵdardaǵı háreketlerimiz sebepli keyingi jılları Qandim gazdi qayta islew kompleksi, Tashkent metallurgiya zavodı sıyaqlı iri hám biybaha ob’ektler iske qosıldı, Nawayı kán-metallurgiya kompleksi jáne Ózbekstan metallurgiya kombinatınıń óndirislik quwatlıqları keńeytildi. Mine, usı jumıslarımızdıń dawamı sıpatında jaqında jetekshi sırt el kompaniyaları menen birgelikte joybar bahası 2 milliard AQSh dollarına teń bolǵan Almalıq kán-metallurgiya kombinatınıń jańa mıs bayıtıw fabrikası qurılısınıń baslanǵanınan xabarıńız bar.

 

Biz ekonomikamızdı modernizaciyalaw hám diversifikaciyalawda ayrıqsha áhmiyetke iye bolǵan menshiklestiriw procesinde tek ǵana mámleketlik kárxanalardı satıw emes, al olardıń básekige shıdamlılıǵın arttırıw, ekonomikalıq tarawdaǵı milliy máplerimizdi bekkemlewge xızmet etetuǵın pútkilley jańa kózqaraslardı qollanıwǵa baslı áhmiyet bermektemiz. Mámleketlik aktivlerdi satıwda ashıq-aydınlıqtı hám nátiyjelilikti, ásirese, keń jámiyetshiliktiń qatnasıwın támiyinleytuǵın kepilliklerdi jaratıw oǵada zárúr.

Úshinshi tiykarǵı wazıypa: biz házirgi global pandemiya dáwirinde xalıqtıń salamatlıǵın qorǵaw, sonıń ishinde, isbilermenlerdi óz mashqalaları menen taslap qoymawdı tiykarǵı maqsetlerimizden biri sıpatında kóremiz. Sebebi hár bir isbilermenlik strukturasınıń artında qanshadan-qansha insanlardıń jumıs ornı, shańaraqlardıń dáramatı, búgingi hám erteńgi táǵdiri tur.

Jańa Ózbekstanda kishi hám jeke menshik biznes sub’ektleriniń sanı keyingi waqıtta eki esege kóbeydi, bul tarmaqtaǵı 50 procentten aslam kárxanalar tek ǵana keyingi úsh jılda shólkemlestirilgen. Bul bolsa elimizde áhmiyetli sociallıq qatlam – orta klastıń kúsheyiwi ushın puqta tiykar bolmaqta.

Sonıń ushın da biznesti qollap-quwatlaw, isbilermenlik hám jeke menshik múlkti qorǵaw barlıq ekonomikalıq reformalardıń baslı máselesi bolıp qalmaqta. Isbilermenler olardı qollap-quwatlaw haqqındaǵı sulıw sózlerdi kóp esitken, endi bul gáplerdiń ámeliy tásirin hám nátiyjesin óziniń kúndelikli jumısında seziniwi kerek.

Biznes xalqı haqqında tek ǵana salıqlardı tólew hám tekseriwler waqtında esleytuǵın zamanlar ótip boldı. Usı kózqarastan, salıq nızamshılıǵın optimallastırıw boyınsha biz ádewir jumıs isledik, biraq ele aldımızda jáne de úlken wazıypalar turıptı hám biz olardı álbette ámelge asıramız.

Ayırım jergilikli hákimiyat uyımları tárepinen isbilermenlerdiń jumısına aralasıw, «telefon huqıqı»nan paydalanıp, olarǵa sózin ótkeriw jaǵdaylarınıń ushırasıp turǵanı da bar gáp. Biz bunday mashqalalarǵa úzil-kesil noqat qoyıw ústinde islep atırmız. Eger biz isbilermenlerdi qollap-quwatlamasaq, olarǵa sharayat jaratıp bermesek, jeke menshik kárxanalardıń sanın kóbeytpesek, qala hám rayonlardıń jergilikli byudjeti ayanıshlı jaǵdayǵa kelip qalaberedi.

Barlıǵımız bir haqıyqattı tereń túsinip alıwımız kerek: isbilermenlik jumısın qollap-quwatlaw – puqaralardıń, xalqımızdıń abadanlıǵın arttırıwdıń eń nátiyjeli jolı, Jańa Ózbekstandı qurıwdıń maqseti bolıp tabıladı.

Bul tarawdaǵı kemshilikler hám nuqsanlardı sheshiwde elimiz turmısın jáne de erkinlestiriw, ashıq-aydınlıq ortalıǵın, jámiyetlik qadaǵalawdı keńeytiw áhmiyetli rol’ atqaradı, dep isenemen.

Tórtinshi tiykarǵı wazıypa: pandemiya awıl xojalıǵında túpkilikli ózgerisler ámelge asırılıp atırǵan dáwirge tuwra keldi. Bul dáwir azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlew, agrar sektordı zaman talapları tiykarında rawajlandırıw pútkil insaniyat, sonıń ishinde, biz ushın da áhmiyetli wazıypaǵa aylanıp baratırǵanın anıq tastıyıqladı.

Mámleketimiz awıl xojalıǵı boyınsha úlken potencialǵa, áyyemgi tájiriybege hám bay dástúrlerge iye. Biraq uzaq waqıt dawamında bul tarmaqta bazar ekonomikasına tán qatnas hám materiallıq xoshametlew mexanizmleri engizilmedi, onı rawajlandırıwǵa qarjı hám ilimiy innovaciyalar jeterlishe tartılmadı. Aqıbetinde jerdiń dińkesi qurıdı, topıraq ónimdarlıǵı tómenledi.

Kóz aldıńızǵa keltiriń, ǵárezsizlik dáwirinde, yaǵnıy, keyingi 30 jılda Ózbekstan xalqı 15 millionǵa kóbeydi. Bul ortasha bir mámleket xalqı, degeni. Qalaberdi, waqıttıń ótiwi, turmıstıń ózgeriwi menen adamlardıń tutınıw talabı hám mútájlikleri de turaqlı artıp barmaqta. Jerimiz, suwımız bolsa kóbeymeytuǵını tábiyǵıy, álbette. Bunday resurslar tek ǵana bizde emes, pútki jer júzinde sheklengen. Biz endi aqılımızdı, intellektuallıq potencialımızdı, bilim hám tájiriybemizdi arttırıwımız, mine usı faktorlardı ekonomikalıq ósiw noqatları hám resurs dáreklerine aylandırıwımız shárt.

Bul neniń esabınan boladı? Álbette, oǵan bilim hám tájiriybe, tınımsız oqıp-úyreniw, izlenis, jańalıqqa umtılıw, joqarı texnologiyalardı engiziw, reformalardı nátiyjeli alıp barıw esabınan erisiw múmkin.

Sol sebepli biz agrar sektordı jalpı hám sistemalı transformaciyalawdı basladıq. Bul tarawdı ekonomikanıń tiykarǵı drayverlerinen birine aylandırıw – baslı maqsetimiz. Usı maqsette 2020-2030-jıllarǵa mólsherlep islep shıǵılǵan awıl xojalıǵın rawajlandırıw strategiyasında tarmaqtı rawajlandırıw baǵdarındaǵı tiykarǵı wazıypalar anıq-ayqın belgilep qoyıldı. Atap aytqanda, awıl xojalıǵı, azıq-awqat sektorı hám awıllardı jaqın on jılda  jedel rawajlandırıw rejesi názerde tutıldı.

Agrar tarawda jumıslardı pútkilley jańa tiykarda shólkemlestiriw arqalı tarmaqtıń nátiyjeliligin hám básekige shıdamlılıǵın arttırıw, bul baǵdarda mıńlaǵan jańa jumıs orınların jaratıw hám awıllıq jerlerde adamlardıń turmıs dárejesin joqarılatıwǵa áhmiyetli qádemler qoyılmaqta.

Besinshi tiykarǵı wazıypa: pandemiya dáwirinde xalqımızdıń densawlıǵı hám ómirin saqlaw biz ushın eń áhmiyetli wazıypa bolıp qalmaqta. Usı maqsette 2021-jıl ushın mámleketlik byudjetten 3 trillion summ rezerv qáliplestrildi. Usı qarjı esabınan medicina tarawında kóp ǵana ilajlar, sonıń ishinde, xalıqtı koronavirusqa qarsı shanshıw ilajları ámelge asırılmaqta.

Barlıq medicinalıq mákemelerde aralıqtan xızmetlerdi kóbeytiw, poliklinika hám emlewxanalardı elektron jumıs júrgiziwge ótkeriw, respublikalıq qánigelestirilgen medicina orayları hám olardıń filialları arasında telemedicina xızmetin jolǵa qoyıp, diagnostika hám emlew ushın orınlardaǵı imkaniyatlardı jáne de keńeytiwge ayrıqsha itibar qaratılmaqta.

Medicinanıń baslanǵısh buwının kúsheytiw, ásirese, awıl hám máhállelerde medicinalıq xızmetti sapa jaǵınan jańa basqıshqa kóteriw ilajları kórilmekte. Sonıń ishinde, baslanǵısh buwında ulıwma ámeliyat shıpakeri shtat birligi ornına shańaraqlıq shıpaker hám oǵan járdemshi sıpatında 5 orta  medicina xızmetkerinen ibarat «medicinalıq brigadalar» shólkemlestirilmekte.

Elimizde jeke menshik medicinalıq klinikalar ashıwǵa keń imkaniyatlar jaratılıp berilip atırǵanına qaramastan, orınlarda gemodializ, medicinalıq diagnostika hám reabilitaciya xızmetleri boyınsha emlewxanalar jetispey atır. Sonıń ushın mámleketlik-jeke menshik sheriklik tiykarındaǵı joybarlardı kóbeytiw, 170 rayonlıq hám qalalıq medicina birlespesin komp’yuter tomografları menen támiyinlew, olardan paydalanıw boyınsha xızmetkerlerdiń mamanlıǵın arttırıwǵa qaratılǵan ámeliy jumıslar baslandı.

Medicinadaǵı jáne bir quramalı mashqala – joqarı maǵlıwmatlı kadrlardıń jetispewshiligi bolıp esaplanadı. Sonıń ushın jańa oqıw jılınan baslap klinikalıq ordinaturanıń qabıllaw kvaotası eki esege arttırıladı. Oálayat hákimlikleri óz aymaǵı ushın zárúr bolǵan, mine, usınday qánige-shıpakerlerdi tayarlawǵa jergilikli byudjetten grantlar ajıratadı.

Elimizde insan aǵzaların transplantaciyalaw boyınsha nızamlı tiykarlardı islep shıǵıwdı basladıq. Bul boyınsha normativlik-huqıqıy bazanıń joq ekenligi sebepli burın, donorlıq etiwshi shaxs puqaranıń jaqın tuwısqanı bolmasa, transplantaciya ushın ruqsat berilmeytuǵın edi. Kópshilik puqaralarımız bunday medicinalıq operaciyanı sırt elde ótkeretuǵın, sırt elge barıwǵa qurbı jetpegenler bolsa ilajsız halda qalatuǵın edi.

Bizdi eń qıynaytuǵın máselelerden biri – densawlıqtı saqlaw tarawındaǵı korrupciya jaǵdayları bolıp tabıladı. Ótken jıldıń ózinde sistemada 30 milliard sumnan artıq qarjını talan-taraj etiw jaǵdayları anıqlandı hám ayıplanıwshılar nızamlı jazaǵa tartıldı. Sonıń ushın bul tarawda tásirsheń qadaǵalaw sistemasın ornatıwǵa, bárinen burın, jámiyetlik qadaǵalawdı kúsheytiwge úlken áhmiyet berilmekte.

Xalıqtıń medicinalıq mádeniyatın arttırıw, adamlar arasında salamat turmıs tárizi principlerin keńnen úgit-násiyatlaw tek ǵana medicina tarawı emes, al pútkil jámiyetimiz aldındaǵı áhmiyetli wazıypa. Hár bir insan óziniń densawlıǵı haqqında bárinen burın ózi oylawı, ǵamxorlıq etiwi kerek. Ásirese, koronavirus pandemiyası pútkil jer júzinde, sonıń ishinde, elimizde de dawam etip atırǵan házirgi waqıtta onıń áhmiyeti sheksiz.

Sonıń ushın biyparўalıqqa, nemquraydılıqqa beriliwge hasla haqımız joq. Koronavirus ele de janımızdı, biz benen birge jasamaqta. Sonıń ushın elimizde tiyisli medicina orayları, dári-darmaq hám qorǵanıw qurallarınıń jeterli rezervi qáliplestirildi. Aymaqlarda 60 kislorod stanciyasın iske qosıp, reanimaciya hám intensiv emlew bólimlerin kislorod penen úzliksiz támiyinlew boyınsha jumıslar jedel alıp barılmaqta. Elimizde vakcina islep shıǵarıw boyınsha ámeliy jumıslar baslandı.

Respublikamızda bıyıl 1-aprel’den baslap xalıqtı koronavirusqa qarsı shanshıw processleri úzliksiz dawam etpekte.

Pursattan paydalanıp, xalqımızdı óziniń salamatlıǵına juwapkershilik penen qarap, bul qáwipli kesellikke qarsı shanshıw ilajlarında belsene qatnasıwǵa jáne bir márte shaqıraman.

Altınshı tiykarǵı wazıypa: biz jańa sharayatta ruwxıy-aǵartıwshılıq jumısların kúsheytiwge umtılmaqtamız. Bunday qatnas – házirgi hám keleshektegi rawajlanıwımız ushın bekkem tırnaq bolıp esaplanadı.

Usı mániste, Jańa Ózbekstandı qurıw – jaqın hám alıs tariyxımız, tákirarlanbas hám biybaha mádeniy baylıqlarımızdı jáne de tereń úyrenip, olarǵa súyenip, erkin milliy rawajlanıw jolımızdı jańa basqıshta dawam ettiriw demek.

Keyingi jılları mádeniy-gumanitarlıq baǵdarda – mádeniyat, kino, ayaq oyın hám súwretlew kórkem óneri tarawların, ádebiyat hám kitapqumarlıqtı rawajlandırıw boyınsha ámelge asırıp atırǵan jumıslarımız xalqımızǵa jaqsı belgili, álbette. Atap aytqanda, xalıqaralıq maqom ánjumanı, baqsıshılıq hám milliy ónermentshilik festival’ların shólkemlestirgenimiz hám joqarı dárejede ótkergenimiz Jańa Ózbekstandı dún’yaǵa keńnen úgit-násiyatlawda úlken áhmiyetke iye boldı.

Milliy tariyxımızdı ádil hám hadal izertlew ushın házirgi kúnde Ózbekstanǵa baylanıslı sırt eldegi mádeniy baylıqlardı izertlew orayı, Ilimler akademiyası qasında Ózbekstannıń jańa tariyxı orayı, «Ózbekstan tariyxı» telekanalı jumıs islemekte.

Islam dininiń rawajlanıwı jolında xızmet etken ullı muhaddis babalarımızdıń diniy hám ilimiy-aǵartıwshılıq miyrasın úyreniw hám úgit-násiyatlaw maqsetinde Samarqandta-Imam Buxariy, Surxandár’yada-Imam Termiziy xalıqaralıq ilimiy-izertlew orayları, sonday-aq, Tashkentte Ózbekstan xalıqaralıq islam akademiyası, Imam Moturidiy xalıqaralıq ilimiy-izertlew orayı jumıs alıp barmaqta.

Tashkent qalasında qurılıp atırǵan Ózbekstandaǵı islam civilizaciyası orayı xalqımızdıń  bay diniy-aǵartıwshılıq miyrasın tereń úyreniw hám dún’yaǵa úgit-násiyatlaw, jas áwladımızdı milliy hám ulıwma insanıylıq qádiriyatlar ruwxında tárbiyalawda teńsiz orın iyeleytuǵın ilimiy-aǵartıwshılıq orayına aylanadı.

Biz házirgi qıyın hám jedel rawajlanıp atırǵan zamanda ruwxıy-aǵartıwshılıq jumıslardıń ornı hám tásiri kún sayın artıp baratırǵanın esapqa alıp, bul tarawdaǵı jumısımızdı  jáne de kúsheytiwge ayrıqsha áhmiyet bermektemiz. «Ruwxıylıq hám dóretiwshilikti qollap-quwatlaw maqsetli qorın shólkemlestiriw haqında» jáne «Ruwxıy-aǵartıwshılıq jumıslar sistemasın túp-tiykarınan jetilistiriw ilajları haqqında» bıyıl mart ayında qabıl etilgen Prezident qararları mine usı tarawdaǵı wazıypalardı nátiyjeli sheshiwge qaratılǵan.

Jańa Ózbekstan abıroylı xalıqaralıq hám regionallıq shólkemlerde barlıq tarawlar qatarı ruwxıy-aǵartıwshılıq máselelerge baylanıslı baslamalardı da qatań ortaǵa qoymaqta. Bul haqqında sóz bolǵanda, elimiz tárepinen Birlesken Milletler Shólkemi Bas Assambleyasınıń 72-sessiyasında «Aǵartıwshılıq hám diniy keńpeyillik» rezolyuciyasın qabıllaw boyınsha alǵa qoyılǵan baslama xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen keńnen qollap-quwatlandı. Jaqında usı rezolyuciya qabıl etilgenin ayrıqsha atap ótiw zárúr.

Sonday-aq, Túrkiy tilles mámleketler birge islesiw keńesiniń videoánjuman túrinde bolıp ótken sammitinde ilim, bilimlendiriw, mádeniyat hám kórkem óner tarawların, sonday-aq, túrkiy dún’ya birligin rawajlandırıwǵa úlken úles qosqan belgili shaxslardı xoshametlewge qaratılǵan jáne bir áhmiyetli baslamamız qabıl etilip, Túrkiy keńestiń Áliysher Nawayı atındaǵı xalıqaralıq sıylıǵıshólkemlestirildi. Biz onı barlıq túrkiy xalıqlardıń maqtanıshı bolǵan háziret Áliysher Nawayı babamızǵa, sonday ullı insanlardı tárbiyalap kamalǵa keltirgen xalqımızǵa bolǵan joqarı húrmet-izzet belgisi, dep bilemen.

Soraw. Jańa Ózbekstandı qurıwda sırtqı siyasatqa, dún’yadaǵı alıs hám jaqın mámleketler menen doslıq birge islesiw baylanısların rawajlandırıwǵa ayrıqsha áhmiyet berilmekte. Bul boyınsha ishki hám sırtqı siyasattıń óz-ara baylanıslı hám úylesimli ózgeshelikleri nelerde kórinedi?

Juwap. Bárinen burın, biz elimiz jańalanıw dáwirine qádem qoyǵan birinshi kúnlerden baslap ashıq, pragmatikalıq hám ámeliy sırtqı siyasat júrgiziw, dún’yadaǵı barlıq rawajlanıwdı súyiwshi mámleketler, ásirese, qońsı mámleketler menen tıǵız doslıq hám birge islesiw qatnasıqların bekkemlewge tiykarǵı áhmiyet qaratpaqtamız. Ózbekstan ótken dáwirde, mine, usı strategiyalıq jolǵa hámiyshe sadıq qalıp, óz sherikleri jáne xalıqaralıq shólkemler aldındaǵı minnetlemelerin tolıq orınlap kelmekte.

Ótken tariyxıy qısqa dáwirde elimizdiń Oraylıq Aziya regionı hám jáhán kólemindegi siyasiy ornı hám abıroyı keskin arttı. Dún’yada Jańa Ózbekstanǵa isenim ruwxı hám elimiz penen birge islesiwge umtılıw principleri kúsheydi.

Birinshi gezekte, qońsı mámleketler menen qatnasıqlarımızda jıllar dawamında jıynalıp qalǵan mashqalalar sheshildi. Shegaralar ashıldı. Qońsı-qońsısı menen, aǵa-inisi, ata-balası, tuwısqan-tuwısqanı menen úzilip qalǵan baylanıslardı tiklep, bir elden ekinshi mámleketke emin-erkin barıp kele basladı. Viza máseleleri sheshildi. Sawda-ekonomikalıq hám mádeniy-gumanitarlıq baylanıslarımız jedel rawajlanbaqta.

Ázel-ázelden óz-ara tuwısqan hám dos bolǵan ellerimiz kóp ǵana regionallıq hám global máseleler, sociallıq-ekonomikalıq rawajlanıw boyınsha tıǵız birge islesiwde háreket etiwdi basladı. Jáhán siyasattanıwında «Oraylıq Aziya ruwxı» degen sóz payda boldı.

Usı jıldıń 5-6-avgust kúnleri Túrkmenstanda bolıp ótken Oraylıq Aziya mámleket basshılarınıń gezektegi Másláhát ushırasıwı bul processke jańa mazmun hám kúsh baǵıshlawı menen itibarlı.

Mine usı mısallardıń ózi-aq ishki hám sırtqı siyasattıń bir-birine qanshelli baylanıslı hám únles ekenin kórsetedi. Eń áhmiyetlisi, ishki hám sırtqı siyasatımızdaǵı mine usınday úylesimlilik xalqımız máplerin gózlep ámelge asırılmaqta hám onıń nátiyjesin ápiwayı adamlar óziniń ómiri hám táǵdirinde sezinbekte.

Jáne bir áhmiyetli tárepi sonda, Ózbekstan búgin óziniń uzaqtı gózlegen siyasatı menen regionımız hám jáhándegi siyasiy  processlerdiń belsene qatnasıwshısına aylandı. Birlesken Milletler Shólkemi, Paramentleraralıq Aўqam, Evropa Aўqamı, Evropada qáwipsizlik hám birge islesiw shólkemi, Shanxay birge islesiw shólkemi, Ǵárezsiz Mámleketlerdiń Doslıq Aўqamı, Islam birge islesiw shólkemi sıyaqlı xalıqaralıq hám regionallıq shólkemler menen birge islesiwimiz jańa basqıshqa kóterildi.

Mámleketimiz Túrkiy tilles mámleketler birge islesiw keńesine aǵza boldı, Evraziya ekonomikalıq birge islesiw awqamı janında baqlawshı statusın aldı. Ózbekstan óziniń tariyxında birinshi márte BMShtıń Insan huqıqları boyınsha keńesine aǵza etip saylandı hám onıń 2021-jıl 22-fevral’da Jeneva qalasında videoánjuman túrinde bolıp ótken 46-sessiyasında tabıslı qatnastı.

Ótken jılı mámleketimiz birinshi márte Ǵárezsiz Mámleketlerdiń Doslıq Aўqamı shólkemine basshılıq etti hám pandemiyaǵa qaramastan, ǴMDA sheńberinde názerde tutılǵan 60 tan aslam barlıq xalıqaralıq ilajlar nátiyjeli ótkerildi, 70 ke shamalas áhmiyetli hújjetler qabıl etildi.

Ózbekstan Oraylıq hám Qubla Aziya regionlarındaǵı integraciya hám birge islesiw processlerin jedellestiriwde kún sayın áhmiyetli rol’ atqarmaqta. Bıyıl 15-16-iyul’ kúnleri Tashkent qalasında«Oraylıq hám qubla Aziya: regionallıq óz-ara baylanıslılıq. Qáwip-qáterler hám imkaniyatlar»atamasında ótkerilgen xalıqaralıq  konferenciyada elimiz tárepinen alǵa qoyılǵan jańa usınıslar hám baslamalar tek ǵana bul  sheksiz regionlar mámleketlerinde emes, al dún’ya jámiyetshiliginde úlken qızıǵıwshılıq oyattı. Atap aytqanda, Oraylıq Aziyanı Hind okeanı menen baylanıstıratuǵın jańa transport jolların qurıw máseleleri de dodalandı. Konferenciya Tashkent ruwxın jáne bir márte kórsetti.

Házirgi kúnde Ózbekstan Respublikasınıń Sırtqı siyasiy jumıs koncepciyası jetilistirilmekte. Bul áhmiyetli hújjette sırtqı siyasatımızdıń tiykarǵı baǵdarı bolǵan Oraylıq Aziya mámleketleri menen kóp ásirlik doslıq hám jaqsı qońsıshılıq, strategiyalıq sheriklik hám óz-ara isenim ruwxındaǵı baylanıslarımızdı jáne de bekkemlewge ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Ózbekstannıń tiykarǵı sırt el sherikleri bolıp esaplanǵan Rossiya, Qıtay, Amerika Qurama Shtatları, Túrkiya, Germaniya, Franciya, Ullı Britaniya, Qubla Koreya, Yaponiya, Hindstan, Pakistan, Birlesken Arab Ámirlikleri hám basqa da mámleketler menen kóp qırlı hám óz-ara baylanısları jáne de keńeymekte.

Ózbekstan Aўǵanstannıń jaqın qońsısı sıpatında bul mámlekette tezirek tınıshlıq hám turaqlılıq ornatılıwınan mápdar.

Hámmemizge belgili, Ózbekstan 2021-2022-jılları Shanxay birge islesiw shólkemine basshılıq etedi. Házirgi waqıtta biz bul áhmiyetli siyasiy ilajdı joqarı dárejede ótkeriw ushın úlken tayarlıq jumısların alıp barmaqtamız.

Insan huqıqları hám erkinliklerin támiyinlew, sóz hám diniy isenim erkinligi, gender teńlik boyınsha erisip atırǵan jetiskenliklerimiz abıroylı xalıqaralıq shólkemler menen birgelikte izbe-iz bekkemlenip barmaqta.

Dún’yanıń kóplegen ellerindegi watanlaslarımızdı qollap-quwatlaw hám olar menen baylanıslarımızdı jáne de bekkemlew maqsetinde «Vatandoshlar» qorı shólkemlestirildi.

Jámiyetimizde milletleraralıq tatıwlıq hám keńpeyillik ortalıǵın bekkemlewge qaratılǵan jumıslarımız sapa jaǵınan jańa basqıshqa kóterilmekte. Hár jılı Xalıqaralıq doslıq kúni sıpatında keńnen belgilenetuǵın 30-iyul’ sánesi Ózbekstanda «Xalıqlar doslıǵı kúni» dep járiyalandı. Bıyıl bul bayram elimizde birinshi márte keńnen belgilendi. Onı da ishki hám sırtqı siyasat faktorları birlesetuǵın uqsas hádiyse sıpatında qabıl etiw múmkin.

Pútkil dún’yada bolǵanı sıyaqlı mámleketimizde de ekologiyalıq mashqalalardı sheshiwge ayrıqsha itibar berilmekte. Qońsılas mámleketler hám dún’ya jámiyetshiligi menen birgelikte Aral teńizi apatshılıǵı aqıbetinde júzege kelgen ekologiyalıq apatshılıqtıń tásirin jumsartıwǵa qaratılǵan háreketlerdi isenimli dawam ettirip atırmız. Teńizdiń qurıǵan ultanında júz mıńlaǵan gektar toǵay hám putazarlar shólkemlestirilmekte, Aralboyı aymaqlarında úlken qurılıs hám abadanlastırıw jumısları ámelge asırılmaqta. Bul baǵdarda  Birlesken Milletler Shólkemi menen birgelikte dúzilgen Aralboyı regionında insan qáwipsizligin támiyinlew boyınsha kóp tárepleme Trast fondınıń jumısı áhmiyetli rol’ atqarmaqta.

Bul haqqında sóz etkende, Ózbekstannıń Aralboyı regionın ekologiyalıq innovaciya hám texnologiyalar aymaǵı dep járiyalaw boyınsha BMSh Bas Assambleyasınıń arnawlı rezalyuciyasın qabıl etiw haqqındaǵı áhmiyetli baslaması 2021-jıl 18-may kúni Assambleya tárepinen bir awızdan maqullanǵanın atap ótiw orınlı bolıp esaplanadı. Usı rezolyuciyanı islep shıǵıwda AQSh, Rossiya, Qıtay, Túrkiya, Ázerbayjan sıyaqlı dún’ya júzindegi abıroylı mámleketler, jámi 50 mámleket birgeliktegi avtor sıpatında qatnasqanı bul baslamanıń dún’ya jámiyetshiliginde qanday úlken qızıǵıwshılıq oyatqanınan dárek beredi.

Soraw. Bizge belgili, reformalardıń nátiyjesi kóp tárepleme basshı kadrlar, ásirese, jergilikli hákimlerdiń bilim hám tájiriybesi, siyasiy dárejesi menen mádeniyatına baylanıslı. Usı mániste, prezidenttiń orınlardaǵı wákilleri bolǵan hákimlerdiń jumısı Sizdi qanaatlandıra ma?

Juwap. Men bul haqqında ótken jılı Oliy Majliske jollaǵan Múrájatta da ayrıqsha toqtap ótken edim. Tek ǵana hákimler emes, al barlıq buwındaǵı kópshilik úlken-kishi basshılarda bilim hám tájiriybe, shólkemlestiriwshilik potencialı, el-jurtqa jumıs islew ushın pidákerlik seziminiń jetispewi meni qıynaytuǵın eń qıyın másele bolıp esaplanadı.

Durıs ayttıńız orınlarda reformalardıń nátiyjeli ámelge asırılıwı birinshi gezekte hákimlerge, olardıń bilim hám tájiriybesi, isbilermenlik uqıplarına baylanıslı. Eń áhmiyetlisi, olar adamlardıń isenimine erisken bolıwı shárt. Xalıq orınlardaǵı basshılarǵa, olardıń jumısı, xızmet hám sóylew mádeniyatı, siyasiy, huqıqıy hám ádep-ikramlılıq dárejesine qarap, mámleketlik hákimiyatqa baha beredi. Biraq ashıq aytatuǵın bolsaq, hákimler, ulıwma etip aytqanda, tómengi buwındaǵı basshılardıń hámmesi de eldiń arasında jeterli abıroy-mártebege iye emes.

Tilekke qarsı, kópshilik basshılar xalıqtıń ishine kirip, adamlardıń dárt-táshўishleri menen jasawdı qanday da bir ekinshi dárejeli jumıs, dep esaplaydı. Sonıń ushın da olar kóplegen máselelerde tómen hám ázzi bolıp qalmaqta.

Negizinde xalıq penen pikirlesiw, bárqulla insanlardıń táshўishi menen  mashqalaların oylap jasaw hár qanday basshı ushın birinshi hám muqaddes wazıypa bolıwı shárt. Basshılıq hám basqarıw mádeniyatı, turmıslıq bilim hám tájiriybeler qay jerden baslanadıЎ Xalıq penen qarım-qatnastan baslanadı. Ásirese, tómengi buwındaǵı basshılar óziniń dún’yaǵa kózqarasın ózgertip ápiwayı puqaraǵa iyinles bolıp, isbilermenge dos bolıp islemese, biz qanshelli kóp kúsh hám qarjı jumsamayıq, párman hám qararlar qabıl etip, sharayat jaratpayıq, orınlarda reformalarımızdıń alǵa jıljıwı qıyın boladı.

Jasırıwdıń qájeti joq – oǵada awır, qáweterli hám ayawsız báseki zamanında jasap atırmız. Dún’ya júzi sonday jedel pát penen ózgerip atır, keshegi siyasiy-ekonomialıq tallaw hám boljawlar búgingi kúnge tuwra kelmey atır. Óz-ara qarama-qarsılıq, «Sawda urısları», ekologiyalıq mashqalalar kúsheyip barmaqta. Mine, usınday qıyın sharayatta el-jurt penen dártles bolıp  birge jasamaytuǵın, turmıstıń ózi talap etip atırǵan ápiwayı haqıyqatlardı túsinbeytuǵın lawazımlı shaxslardıń basshı sıpatında keleshegi joq. Olarǵa birde-bir juwapkershilikli wazıypanı isenip te bolmaydı.

Bir waqıtları men de hákim bolıp islegenmen. Ol waqıttaǵı sharayattı házirgi imkaniyatlar menen pútkilley salıstırıp bolmaydı. Kóplegen máselelerde qol ayaǵımız baylanǵan edi, hámme nárseni «joqarı»nıń qas qabaǵına qarap orınlawǵa tuwra keletuǵın edi. Eń jaman tárepi, tómengi buwındaǵı mashqalalar boyınsha joqarı uyımlardaǵı salqın kabinetlerde otırǵan, awıllıq jerlerde qıynalıp jasap atırǵan adamlardıń dárt-táshўishlerinen pútkilley jıraq bolǵan, orınlarda jaǵday qanday ekenin kóz aldına keltire almaytuǵın insapsızlar qarar qabıl etetuǵın edi.

Búgin bolsa hákimler erkin qarar qabıl etip, erkin jumıs alıp barıw wákilligine iye. Olardan burınǵıday hár bir qádemin Tashkentte oraylıq uyımlardaǵı juwapkerler menen kelisiw, bolar-bolmasqa ruxsat soraw talap etilmeydi.

Hákim, basshı, insan sıpatında, bir nárseni bilmewi yamasa kózden ótkermew, qátege jol qoyıwı múmkin, onı túsinse boladı, biraq ol mine usı qátelerdi tán almasa, olardı dúzetiwdi qálemese, oqıp úyreniwge, jańasha jumıs islewge, óz bilim hám tájriybesin attırıwǵa umtılmasa, óz mápin oylaytuǵın hám ishiwshilikke berilgen bolsa, bul jaǵdaydı ulıwma keshirip bolmaydı.

Meniń tiykarǵı talabım – adamlardı túsiniw, olardıń quwanısh táwishleri menen jasaw, átirapındaǵı jaǵdayǵa ápiwayı xalıqtıń kózi menen qaraw hám baha beriw  el-jurttan ajıralıp qalmawı kerek.

Sonda ǵana aymaq yamasa tarmaqtı basqarıw hám áhmiyetli qararlar qabıl etiwde anıq nátiyje boladı.

Hár bir basshınıń jumıs ólshemi – bul xalıqtıń arzıw-niyetlerin ózi ushın tiykarǵı maqset etip, olardı izbe-izlik penen ámelge asırıwdan ibarat.

Hákim hám ministrlerimiz, kompaniya hám banklerimizdiń basshıları arasında belsendi, jumıstıń kózin biletuǵın, tereń pikirleytuǵın jańa áwlad wákilleriniń jetisip kiyatırǵanı meni quwandıradı. Olar xalıq penen ashıqtan-ashıq sóylespekte, intákerlik kórsetpekte, joqarıdan kórsetpe kútip otırmastan, erkin hám anıq jumıs alıp barmaqta.

Tilekke qarsı, ayırım jetekshi hám juwapkerler menmenlikke berilip, hawalanıp, hámelden ayırılǵanın úzilgenin bilmey qaladı. Bul-olar ushın haqıyqıy apatshılıq. Álbette, bunday basshılarǵa bizlerdiń qatarımızda orın bolıwı múmkin emes. Bul tek ǵana Prezidenttiń, sonıń menen birge xalqımızdıń, turmıstıń talabı bolıp esaplanadı.

Soraw. Siz mámleketlik basshı ushın xalıq penen tikkeley qarım-qatnasta bolıw oǵada ayrıqsha áhmiyetke iye ekenin bárqulla atap kelesiz. Biraq turmısta barlıq máseleler boyınsha xalıq penen sóylesiw, onıń pikirin alıw imkaniyatı bar maЎ Siz áne usınday «boslıq»tı toltırıwǵa qalay erisesiz?

Juwap. Men Prezident sıpatında jumıs baslaǵan birinshi kúnlerden-aq óz komandamdı haqıyqıy jaǵdayǵa pútkilley baylanısı bolmaǵan bálentpárўaz sózler hám «shıraylı» sanlardı jaqtırmaytuǵınımdı aytıp, qattı eskertkenmen.

Qanshelli ashshı hám qolaysız bolmasın, men tek ǵana durıs hám anıq maǵlıwmattı biliwdi qáleymen. Bul men ushın durıs qararlar qabıl etiwge járdem beredi.

Álbette, bul talaptı hámme de túsinip jetkeni joq, elege shekem eski usılda maǵlıwmat beriwge umtılıslar bolıp turadı. Biraq men bunday jaǵdaylarǵa jol qoymawǵa háreket etemen. Mine, usı haqıyqattı túsinbegenlerdiń kópshiligi menen xoshlastıq hám bul máselede talap bárqulla qattı boladı.

Xalqımız, Oatanımızdıń mápleri, jámiyetimizdiń keleshegi, perzentlerimizdiń baxtın támiyinlewge qaratılǵan búgingi reforma processleriniń ózi sonı talap etpekte. Bul baǵdarda basqasha jol tutıwǵa haqqımız joq.

Jáne bir márte aytaman, basshı hám juwapker shaxslar arasında kim mine usı ótkir talaptı túsinbese, qanshelli awır bolmasın, olar menen xoshlasamız.

Meniń mámleketimiz boylap ámelge asıratuǵın hár bir sapar etiwimnen tiykarǵı maqset – xalıq qanday jasap atırǵanı, ne menen dem alıp atırǵanın biliwden ibarat. Bul – oǵada áhmiyetli másele. Sonıń ushın kóp jaǵdaylarda sapar etiw dawamında jónelisti tosınnan ózgertiwime tuwra keledi. Bunday kútilmegen, hesh qanday protokolda atap ótilmegen «marshrut»lar orınlardaǵı basshılardı bosaspay bárqulla issheń jaǵdayda turıwǵa úyretedi, dep oylayman.

Tilekke qarsı, neshe márte aytqanıma, eskertkenime qaramastan, orınlarda tek ǵana meniń sapar etiwim aldınan kóshe hám maydanlardı tazalaw, bir túnde imaratlar aldında «maysalar» hám «gúl»ler payda etiw, ulıwma etip aytqanda, haqıyqıy jaǵdaydı boyap kórsetiw sıyaqlı kózabaǵa jumıslar dawam etpekte. Kózboyawshılıq, adamlardı qıynaw, ótirik hám bálentpárўaz sózlerge óshlik jıllar dawamında ayırım basshılardıń qan-qanına sonshelli sińip ketken eken, olardan qutılıw qıyın bolıp atır. Biraq qanday bolmasın, bunday illetlerge pútkilley shek qoyıwımız kerek. Sebebi bunday jaǵdaylar haqıyqatshıl, ótirik sóz hám jumıstı ulıwma qabıl etpeytuǵın xalqımızdıń negizgi tábiyatına pútkilley jat bolıp esaplanadı.

Jergilikli hákimiyat uyımlarınıń jumısı Prezidenttiń kelip ketiwi menen juwmaqlanbastan, kerisinshe, sapar etiwden keyin jańadan baslanıwı, hátteki burınǵıdan da kóbeyiwi kerek. Sonda ǵana jumısımızda pát hám sapa boladı, nátiyje ushın jumıs islewge úyrenemiz. Aldın hákimler sapar etiwden sapar etiwge shekem bolǵan waqıt aralıǵında biymálel, aytıw kerek bolsa, oylanbay júretuǵın edi, endi bolsa olar óz aldına anıq maqset hám wazıypa qoyıp, xalıq penen másláhát tiykarında bar kúshin jumsap jumıs islemekte. Sebebi olar biledi: Prezident kelesi sapar álbette hár bir másele boyınsha anıq nátiyjeni soraydı.

Biz mámleketimiz rawajlanıwınıń búgingi jańa basqıshında aldımızda turǵan áhmiyetli wazıypalardı jedel sheshiwde ministrlikler, mámleketlik komitetler, mámleketlik basqarıwdıń basqa da uyımları hám xojalıq birlespeleri basshıları orınbasarlarınıń jeke juwapkershiligin kúsheytiw, wazıypa hám wákilliklerin anıq belgilew, sonday-aq, olardıń jumıs nátiyjeliligin arttırıw boyınsha jańa sistemanı engiziwge ayrıqsha áhmiyet bermektemiz. Usı maqsette arnawlı qarar da qabıl ettik. Joqarıda aytıp ótilgen kategoriyaǵa tiyisli basshılardıń orınbasarları ózlerine biriktirilgen tarmaq hám tarawlardaǵı jumısınıń nátiyjeliligi boyınsha Ózbekstan Respublikası Prezidenti aldında jeke juwapker hám Ministrler Kabineti aldında esap beretuǵını belgilep qoyıldı. Basqasha etip aytqanda, hár qıylı buwındaǵı basshılardıń orınbasarları óz baslıǵınıń sayasında júretuǵın waqıt ótti. Endi olar da anıq wazıypalar ushın juwap beredi. Jeke juwapkershilik barlıq basqarıw uyımlarınıń xızmetkerleri ushın baslı ólshem boladı.

Házirgi kúnde adamlardı qıynap atırǵan mashqalalardı orınlarda, máhálleniń ózinde sheshiwge ayrıqsha itibar berip atırmız. Oálayat, rayon hám qala hákimleri háptede eki kúndi puqaralardı qabıl etiwge ajıratpaqta. Sonday-aq, kúnlik qabıllawlar ótkeriw sisteması jolǵa qoyılmaqta.

Ulıwma etip aytqanda, hár bir hákimniń kabineti «Xalıq qabıllawxanası»na aylanıwı kerek. Sonda hár bir basshı aymaqtaǵı haqıyqıy jaǵdaydan tolıq xabardar boladı, jumısında ónimdarlıq hám nátiyjege erisedi.

Álbette, búgingi kúnde adamlardı qanday másele hám mashqalalar oylandırıp atırǵanın, táshiwishke salıp atırǵanın jaqınnan biliwde járdem beretuǵın ashıq dárekler, málimleme tarmaqları kóp. Ásirese, televidenie, baspasóz, Internet ómirdiń nápesin, aytıw kerek bolsa, hár bir tarawdıń «júrek urıwı»n ashıq-aydın seziwde ayrıqsha áhmiyetke iye. Jeke ózim ǵalaba xabar quralları hám sociallıq tarmaqlarda berilip atırǵan jańalıqlar, olar arqalı bildirilip atırǵan áhmiyetli pikirler, jámiyetshiliktiń dıqqat-itibarın tartıp atırǵan waqıya-hádiyseler menen qoldan kelgenshe tikkeley tanısıp barıwǵa háreket etemen.

Bir sóz benen aytqanda, zamanagóy málimleme texnologiyaları rawajlanǵan bizlerdiń dáwirimizde real turmıstan pútkilley úzilip qalıw múmkin emes. Soǵan qaramastan, xalıq penen hár qıylı kórinistegi, aytayıq, bul rejedegi ilaj bola ma yamasa máhálle, rayon, qanday da bir mákemege kútilmegen jaǵdayda kirip barıw arqalı bola ma, ulıwma etip aytqanda, tikkeley qarım-qatnas bárqulla kerek, dep esaplayman.

Puqaralar, keń jámiyetshilik tárepinen qızǵın dodalanıp atırǵan barlıq mashqalalar itibar qaratıwdı talap etedi. Olardı inkar etiw múmkin de emes. Álbette, jámiyettegi nızamnıń buzılıwı, ádilsizlik, insan huqıqlarına itibarsız múnásibet, korrupciyaǵa baylanıslı jaǵdaylarǵa biypárўalıq penen qarap bolmaydı. Sistemalı tús alǵan yamasa jasalma mashqala bola ma, olardıń hámmesine jedellik penen múnásibet bildirip, aqırına jetiw hám sheshiw zárúr.

Máselen, sońǵı jıllarda túpkilikli reformalar dáwirine qádem taslaǵan mámleketimizde rawajlanıwdıń dushpanı bolǵan illet – korrupciyaǵa qarsı izbe-iz gúres alıp barılmaqta. Mısallarǵa múrájat etetuǵın bolsaq, 2020-jılı hár qıylı dárejedegi lawazımlı shaxslar tárepinen júz bergen jınayatlar ushın 1723 shaxs jınayıy juwapkershilikke tartılǵan. Olar tárepinen jetkerilgen zıyan 500 milliard sumdı quraǵan. 2021-jıldıń bes ayında bolsa 1696 lawazımlı shaxsqa jınayıy is ashılǵan. Jetkerilgen zıyan 450 milliard sumdı quramaqta.

Álbette, bul materiallıq zıyanlar ayıpkerlerden óndirip alınadı. Korrupciya bálesin jámiyetimiz turmısınan joq etiwge qaratılǵan siyasat keleshekte de dawam ettiriledi.

Soraw. Elimizde xalıq ushın eń áhmiyetli hám úlken turmıslıq másele bolǵan zamanagóy turaq jaylar, sonıń ishinde, arzan turaq jaylar qurıwǵa ayrıqsha itibar qaratılmaqta. Bul baǵdardaǵı jumıslardıń kólemi keleshekte qanday boladı ?

Juwap. Mámleketimizde keyingi jıllarda zamanagóy turaq jaylar qurıw boyınsha jańa dáwir baslandı, dep biymálel aytıw múmkin. Bunıń dáliylin keyingi tórt jılda aldınǵı jıllarǵa salıstırǵanda 4-5 ese kóp turaq jaylar qurılǵanı, usı jıldıń ózinde 54 mıń shańaraqtı jańa turaq jaylar menen támiyinlew boyınsha keń kólemdegi qurılıs jumısları alıp barılıp atırǵanı mısalında ayqın kóriw múmkin.

Biz óz aldımızǵa qoyǵan iygilikli maqset – xalqımızdı razı etiw jolındaǵı úlken wazıypalar, reformalarımız, qalaberse, búgingi turmıstıń ózi zamanagóy turaq jaylar qurıw páti menen sapasın bunnan bılay da arttırıwdı talap etpekte.

Sonı ayrıqsha atap ótiw kerek, biz aldın turaq jay qurılısına zaman talaplarınan kelip shıǵıp, bunday keń kózqaras penen qatnas jasamaǵanbız hám házirgidey keń kólemdegi qurılıs jumısların ámelge asırmaǵanbız.

Biz bul jolda dáslepki qádemlerdi taslap, úlken tájiriybe arttırmaqtamız. Barlıq aymaqlarımızda xalıq ushın qolaylı, barlıq zamanagóy sharayatlarǵa iye bolǵan turaq jaylar qurılmaqta. Ipoteka bazarı rawajlanbaqta. Turmısımızǵa «arzan turaq jaylar», «aqıllı úy», «aqıllı qala», «sanlı xızmetler» degen jańa túsinik hám kónlikpeler kirip kelmekte.

Keleshekte turaq jay fondın usınday dárejege alıp shıǵıwımız kerek, xalıqtıń barlıq qatlamları turaq jay satıp alıw hám bul baǵdarda tańlaw imkaniyatına iye bolıw kerek.

Álbette, bul baǵdarda túrli mashqalalar da bar hám biz olardı orınlardaǵı jergilikli basqarıw uyımları menen birgelikte sheship atırmız.

Mısal ushın, kóp qabatlı turaq jaylar aralıǵındaǵı bos orınlarda qurılıslar islew, moratoriy járiyalanǵanına qaramastan, tereklerdi kesiw, jasıl aymaqlardı azaytıw jaǵdayları kópshilikti renjitpekte. Ayırım basshılardıń biypárўalıǵı yamasa hámelparazlıǵı sebepli turaq jay massivlerinde adamlar seyil etetuǵın, sport penen shuǵıllanatuǵın, perzentleri menen birge taza hawada dem alatuǵın ashıq orınnıń ózi qalmay atır.

Álbette, biz bunday jaǵdaylarǵa qatań ilajlar kórmey tura almaymız. Sonıń ushın da Tashkentte hám basqa da iri qalalarda jańa qurılıslardı qalanıń sırtındaǵı aymaqlarda ámelge asırıw ilajları belgilenbekte. Turaq jay massivleriniń ishinde kommunallıq infrastrukturalar – gaz, elektr energiyası, ishimlik suwı hám kanalizaciya tarmaqların modernizaciyalamastan, jańa imaratlar qurıw ámeliyatı saplastırıldı.

Soraw. Mámleketimizde jaslardıń huqıq hám máplerin támiyinlew, olardıń bilim alıwı, miynet etiwi, bilim hám qábiletin ámelge asırıwı ushın zárúr sharayatlar jaratılmaqta. Elimizde 2021-jıldıń «Jaslardı qollap-quwatlaw hám xalıqtıń salamatlıǵın bekkemlew jılı», dep járiyalanǵanı bunıń jáne bir ámeliy kórinisi boldı. Jańa Ózbekstandı qurıw procesinde jaslardıń ornı hám tiykarǵı wazıypaları nelerden ibarat, dep bilesiz ?

Juwap. Jaslar – xalqımızdıń tiykarǵı tayanıshı hám súyenishi. Keń kólemli reformalarımızdı nátiyjeli ámelge asırıwda olar sheshiwshi kúsh bolıp ortaǵa shıqpaqta. Áne usınday zamanagóy bilim alǵan, aldınǵı kásip-ónerlerdi, innovaciyalıq texnologiyalardı, shet tillerin puqta iyelegen ul-qızlarımız mámleketimizdi rawajlandırıwda jetekshi orın iyeleydi.

Bizge belgili, jaslar jańasha pikirlewge, jańadan-jańa ideyalardı anıq ortaǵa taslap, olardı ámelge asırıwǵa, mashqalalardı dóretiwshilik hám standart emes kózqaraslar tiykarında sheshiwge uqıplı boladı. Sonıń ushın házirgi kúnde jas áwlad wákilleriniń bilim alıwı, ilim, innovaciyalar, ádebiyat, kórkem óner hám sport tarawındaǵı qábilet hám potencialın júzege shıǵarıwı, olardıń jámiyetimizdiń jámiyetlik-siyasiy turmısta belsene qatnasıwı ushın barlıq sharayatlardı jaratıwǵa tiykarǵı áhmiyet qaratpaqtamız.

Imam Buxariy babamız jıynaǵan mubárek hádislerdiń birinde: «Jaslıqta úyrenilgen ilim tasqa oyılǵan naǵıs sıyaqlı», dep aytıladı.

Ullı ulamalarımız, mine usınday hikmetlerge ámel etip, ilim tarawında ullı ashılıwlardı ámelge asırǵanı hám ulıwmainsanıylıq ideologiyanıń rawajlanıwına sheksiz úles qosqanı tariyxtan jaqsı belgili.

Mine, usınday ullı dástúrlerdi dawam ettirip, elimizde jańa xorezmiyler, ferǵaniyler, beruniyler, ibn sinolar, mırza uluǵbekler, nawayılardı tárbiyalap jetkeriw – tek ǵana wazıypamız emes, al tariyx hám keleshek aldındaǵı muqaddes minnetimiz bolıp esaplanadı.

Biz bol jolda úlken jumıslardı basladıq. Mámleketimizde joqarı bilim hám mamanlıqqa iye bolǵan, básekige shıdamlı kadrlar tayarlaw maqsetinde joqarı oqıw orınlarınıń sanı 141 ge jetkerildi, 26 sırt el joqarı bilimlendiriw mákemeleriniń filialları ashıldı. Nátiyjede, 2016-jılı respublikamızdaǵı joqarı oqıw orınlarınıń sanı 77 edi. Qısqa múddette bul baǵdarda eki ese ósiwge eriskenbiz, álbette, jaslarımız, pútkil jámiyetimizdiń intellektuallıq potencialın arttırıw, zamanagóy bilim, kásip-ónerlerge jáne de jaqınlastırıw jolındaǵı háreketlerimizdiń nátiyjesi bolıp esaplanadı.

Sońǵı bes jılda joqarı oqıw ornına qabıllaw kvotası 3 esege arttırılıp, usı jılı 182 mıń jaslar ushın student bolıw imkaniyatı jaratıldı. Bul – ulıwma qamtıp alıw 28 procentke jetti, degeni. Ózińiz salıstırıp kóriń, 4 jıl burın bul san derlik 9 procentti quraytuǵın edi. Bul baǵdarda mámleketlik grantlar 21 mıńnan 47 mıńǵa kóbeytilgen, ótken jılǵı tájiriybemizdi jańa basqıshqa kóterip, mútáj shańaraqlarǵa qaraslı 2 mıń qızǵa usı jılı joqarı oqıw orınlarına kiriw ushın óz aldına grantlardıń ajıratılǵanı jaslarımızdıń keleshegin támiyinlewge qaratılǵan ámeliy itibarımızdıń úlgisi bolıp esaplanadı.

Biz 2030-jılǵa shekem mektep, licey hám kolledj pitkeriwshilerin joqarı bilimlendiriw menen qamtıp alıw dárejesin 50 procentke jetkeriwdi reje etkenbiz hám oǵan álbette erisemiz.

Usı jılı Tashkent qalasında eń joqarı xalıqaralıq talaplarǵa juwap beretuǵın «Jańa Ózbekstan» universiteti shólkemlestirildi. Bul universitet mámleketimizdegi barlıq joqarı oqıw orınları ushın úlgi boladı. Eń bilimli hám qábiletli jaslarımız usı jerde oqıydı.

Bizler úzliksiz milliy tálim-tárbiya sistemasınıń barlıq basqıshların únles hám sáykes rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar bermektemiz. Sońǵı tórt jılda balalarımızdı mektepke shekemgi bilimlendiriw menen qamtıp alıw dárejesi aldınǵı 27,7 procentten 2 esege artıp, 60 procentke jetkeni, baqshalardıń sanı bolsa 3 márte kóbeyip, 14 mıńnan artqanı mine usınday reformalarımızdıń nátiyjesi bolıp esaplanadı.

Házirgi waqıtta elimizde «Jańa Ózbekstan mekteptiń bosaǵasınan baslanadı» degen ideya tiykarında mekteptiń bilimlendiriw sistemasında da úlken ózgerisler ámelge asırılmaqta. Tashkent qalasında hám aymaqlarımızda Prezident mektepleri, dóretiwshilik hám qánigelesken mekteplerdiń sanı kóbeyip barmaqta.

«Bes áhmiyetli baslama» baǵdarlaması, «Bárkamal áwlad» oraylarınıń sheńberinde jaslardıń bos waqtın mazmunlı ótkeriw ushın usı jıldıń ózinde 36 mıń qosımsha dógerek shólkemlestirilip, 874 mıńǵa shamalas bala olarǵa tartıldı. Sonday-aq, bilimlendiriw mákemeleri, kitapxana hám oqıw oraylarına derlik 100 mıń kórkem óner hám sport inventar’ları, komp’yuterler, 600 mıńǵa shamalas kitap jetkerip berildi.

Ásirese, náwqıran ul-qızlarımızdıń isbilermenlik tarawındaǵı ideyaları menen baslamaların ámelge asırıw, olardı jumıs hám dáramat dáregi menen támiyinlewge mámleketlik kólemde úlken áhmiyet berilmekte. Mine, usınday itibar sebepli keyingi tórt jılda 30 jasqa shekemgi isbilermenlerdiń sanı 5 esege kóbeyip, 500 mıńnan artqanı, álbette, usı tarawdıń rawajlanıwında áhmiyetli rol’ atqarmaqta. Usı jıldıń ózinde 92 mıńnan aslam jaslardıń isbilermenlik joybarları ushın 2 trillion 300 milliard sum jeńilletilgen kreditlerdiń ajıratılǵanı bunday jaslarımızdıń qatarın jáne de keńeytiwge xızmet etedi.

Máhállelerde shólkemlestirilip atırǵan kásip-ónerge oqıtıw kurslarında mıńlaǵan ul-qızlarımız miynet bazarında talap joqarı bolǵan zamanagóy kásip-ónerlerdi iyelemekte.

Usı jıldan baslap, hár bir rayonnıń imkaniyatı hám rawajlanıw baǵdarınan kelip shıǵıp, awıllarda jaslarǵa 10 sotixtan 1 gektarǵa shekem jer maydanların ajıratıw baslandı. Nátiyjede awılda jasap atırǵan 230 mıńnan aslam jasqa 61 mıń gektar jer maydanı ajıratıp berildi. Sonday-aq, ǵálleden bosaǵan jerlerden jáne 75 mıń gektarı 170 mıń jasqa qaytadan eginler egiw ushın ajıratıldı.

Jaslar arasında kámbaǵallıqtı qısqartıw, olardı ózin-ózi bánt etiwge xoshametlewde «Jaslar dápteri», jaslar baǵdarlamaları sheńberinde ámelge asırılıp atırǵan jumıslarımız ayrıqsha áhmiyetke iye bolmaqta. Usı jıldıń 8 ayı dawamında «Jaslar dápteri»ne kirgizilgen 430 mıń jigit-qızdıń mashqalaların sheshiw ushın 300 milliard sum qarjı qaratıldı. Sonıń ishinde, «Temir dápter»degi shańaraqlardıń perzentleri bolǵan 2 mıńnan aslam studenttiń kontrakt pulları tólep berildi.

Usı jıldan baslap jumıs beriwshilerge olardıń 25 jastan aspaǵan jumısshı-xızmetkerleri ushın esaplanǵan sociallıq salıq muǵdarın byudjetten tolıq qaytarıp beriw tártibi engizildi. Nátiyjede usı jıldıń ekinshi yarımında 170 milliard sum, kelesi jılı bolsa 500 milliard sum qarjı 240 mıń jastı jumısqa qabıl etken isbilermenlerdiń ıqtıyarında qaladı.

Student jaslardı qollap-quwatlawǵa qaratılǵan jańa sistema tiykarında jataqxana menen támiyinlenbegen 62 mıń ul-qızlarımızǵa aylıq ijara tóleminiń 50 procenti byudjetten tólep berildi.

Álbette, bul baǵdardaǵı jumıslarımız tek ǵana izbe-iz dawam ettirilmesten, al jáne de joqarı basqıshqa kóterilmekte. Usı maqsette 2021-jıl 13-iyul’de qabıl etilgen «Jaslardı hár tárepleme qollap-quwatlaw hám olardıń sociallıq belsendiligin arttırıwǵa baylanıslı qosımsha ilajlar haqqında»ǵı párman bul pikirdi tastıyıqlaydı.

Usı hújjette mámleketimiz jasları ushın qosımsha 30 dan aslam jańa jeńillik hám imkaniyatlar jaratıw názerde tutılǵan. Mine usınday imkaniyatlardan tek ǵana birewi haqqında pikir júrgizbekshimen. «Temir dápter»ge kirgizilgen shańaraqlardıń joqarı oqıw orınlarında bilim alıp atırǵan perzentleriniń 2021-2022-oqıw jılındaǵı kontrakt pulı birinshi oqıw jılı ushın Mámleketlik byudjet esabınan tólep beriledi. Bunday imkaniyattan elimiz boyınsha 4 mıńnan aslam shańaraqlardıń perzentleri paydalanadı. Bunıń ushın byudjetten 29,2 milliard sum ajıratıladı.

Elimizde ata-anasınan ayırılǵan, mehrge mútáj balalardı qollap-quwatlaw, olardıń tálim-tárbiya alıwı, jumıs ornı hám turaq jayǵa iye bolıwı, jámiyette múnásip orın tabıwı, «Mehribanlıq úyleri», arnawlı mektep-internatlar hám «Balalar qalashası»nıń materiallıq-texnikalıq bazası, kadrlardıń potencialın bekkemlewge ayrıqsha itibar qaratılmaqta.

Ásirese, «Mehribanlıq úyleri»ndegi balalardı shańaraqqa jaqın ortalıqta tárbiyalaw, bilimli, kásip-ónerli hám mánawiyatlı, watansúygish insanlar etip kamalǵa keltiriw – hámmemizdiń muqaddes minnetimiz. Usılardıń barlıǵın esapqa alıp «Mehribanlıq úyleri» hám arnawlı mektep-internatlarda tálim-tárbiya nátiyjeliligin arttırıw boyınsha jańa sistemanı engizbektemiz.

Mine, usınday oqıw-tárbiya mákemeleri tárbiyalanıwshılarınıń mashqalaların úyreniw hám sheshiw, olardıń arzıw-niyetlerin ámelge asırıw boyınsha jańa sistema – «Mehir dápteri» engizilmekte. Sonday-aq, jetim hám ata-ana qaramaǵınan ayırılǵan balalardı turaq jay menen támiyinlew tártibi belgilendi. Oǵan bola, ózine biriktirilgen turaq jayǵa iye bolmaǵan hám turaq jayǵa mútáj sıpatında esapta turǵan mine usınday balalarǵa olar 18 jasqa tolǵan jılı ulıwma maydanı 25 kvadrat metrden az bolmaǵan 1 xanalı, jası jetken balalar arasında neke dúzilgen jaǵdaylarda bolsa 50 kvadrtat metrden kem bolmaǵan 2 xanalı kvartiralar ajıratıladı.

Insaniylıq ruwxı menen suwǵarılǵan bunday reformalarımız ullı Áliysher Nawayı babamızdıń bir kewli óksigen adamdı quwantıw – Ka’abanı abat etiw menen teń, degen tereń mánili sózlerine, miyrim-shápáát, saqawat hám adamgershilik sıyaqlı pazıyletlerdi bárqulla qádirlep, ulıǵlap jasaytuǵın xalqımızdıń arzıw-niyetlerine hár tárepleme únles bolıp esaplanadı, dep oylayman.

Men elimizdiń qaysı aymaǵı, qala hám awılında bolmayın, álbette, ol jerdegi jaslar menen ushırasaman. Ashıq hám shın júrekten sáwbetlerde olardıń densawlıǵı, oqıwı, arzıw-niyetleri, awılı yamasa máhállesindegi sharayatlar menen qızıǵaman.

Bilesizbe, dún’ya júzindegi mámleketler, xalıqlardıń rawajlanıw dárejesin kórsetetuǵın normalar, parametrler kóp. Biraq men ushın bul baǵdardaǵı eń áhmiyetli ólshem – bul jaslarımızdıń baxtı, kamalı bolıp esaplanadı.

Jańa Ózbekstannıń nápesi, páti hám jedelliligin bárinen burın áziz ul-qızlarımızdıń ullı maqsetlerge umtılısı, anıq pikir hám usınıslarında, erisip atırǵan dáslepki jetiskenliklerinde kóremen.

Jaqında 30-iyun’ – Jaslar kúninde náwqıran áwladımızdıń wákilleri menen jáne bir márte ushırasıp, olardıń túrli tarawlardaǵı izlenislerin kórip oǵada quwandım.

Isenimim kámil, perzentleri bárqulla izleniste hám umtılısta bolǵan, joqarı sheklerdi gózlep, alǵa qaray umtılatuǵın xalıq hám mámleket óz aldına qoyǵan maqsetlerine álbette, jetedi. Sebebi bunday háreketler erteń qúdiretli tolqınǵa aylanıp, turmısımızdı búgin keshegiden, erteń búginnen de jaqsı hám abat etiw, sana-sezimimizdi arttırıwǵa alıp keledi.

Soraw. Mámleketimizde sońǵı jıllarda insannıń huqıqları menen erkinliklerin támiyinlew baǵdarında erisilip atırǵan jetiskenlikler haqqında sóz etkende, hayal-qızlardıń oqıwı, bilim alıwı, miynet etiwi, olardıń densawlıǵın qásterlep saqlaw, qábiletin ámelge asırıw, analıq hám balalıqtı qorǵaw, gender teńlik boyınsha ámelge asırılıp atırǵan keń kólemli jumıslar birinshi gezekte tilge alınbaqta. Bunıń sebebi nede ?

Juwap. Álbette bunıń sebebi ápiwayı. Sebebi dún’ya júzindegi hár qanday xalıq, mámleket hám jámiyettiń rawajlanıw hám mádeniyat dárejesi bárinen burın olardıń hayal-qızlarǵa bolǵan múnásibeti menen belgilenedi.

Hayal bar eken, shańaraq degen muqaddes  qorǵan, perzent degen biybaha ǵáziyne bar. Hayal-qızlarımız baxıtlı bolsa, álbette, shańaraǵımız, jámiyetimiz de baxıtlı boladı.

Hayal-qızlar barlıq taraw hám tarmaqlarda erler menen teń huqıqqa iye bolıp, joqarı húrmette jasaǵan mámlekette álbette tınıshlıq hám awızbirshilik, ósiw hám rawajlanıw boladı.

Sonıń ushın da bizler ushın ullı Ana tımsalı bolǵan hayaldı xalqımız ázelden ulıǵlap, húrmetleydi.

Adamzatqa ásirler dawamında mehir sezimin sińdirip, onı gózzalıq, opadarlıq hám sadıqlıq, watansúyiwshilik ruwxında tárbiyalap kiyatırǵan áziz hám ardaqlı analarımız bolıp esaplanadı.

Bul ómirde nege, qanday jetiskenlik hám nátiyjelerge erisken bolsaq, olardıń hámmesi dilbar hám mehriban analarımız sebepli bolıp esaplanadı.  Sonıń ushın bizler hayal-qızlarımız aldında bárqulla qarızdarlıq sezimi menen jasaymız. Olarǵa qanshelli mehir hám itibar kórsetsek te, arzıydı.

Elimiz xalqınıń derlik yarımın quraytuǵın húrmetli analar, apa-qarındaslarımızdıń nızamlı huqıqları menen máplerin támiyinlew, hayal-qızlardıń jámiyettegi ornın hám abıroyın arttırıw baǵdarında mámleketlik siyasattı alıp barıwda biz, mine, usınday qádiriyatlarǵa súyenemiz.

Sońǵı jıllarda bul áhmiyetli máseleniń ámeliy orınlanıwına qaratılǵan 24 hújjet, sonıń ishinde, 2 nızam, Prezidenttiń 6 párman hám qararı, Ministrler Kabinetiniń 16 qararınıń qabıl etilgeni apa-qarındaslarımızǵa bolǵan joqarı itibar hám ǵamqorlıqtıń kórinisi bolıp esaplanadı.

Húrmetli hayal-qızlarımız turmısımızdıń barlıq taraw hám tarmaqlarında belsene qatnasıp, Jańa Ózbekstandı qurıwǵa sheksiz úles qospaqta. Olardıń arasında deputat hám senatorlar, ministr hám hákimler, akademikler, professorlar, Ózbekstan Qaharmanları, Xalıq muǵallimleri, Xalıq shayırları, Xalıq artistleriniń bar ekenligin hámmemiz jaqsı bilemiz.

Búgingi kúnde mámleketimizde Gender teńlikti támiyinlew boyınsha komissiya, Oliy Majlis Senatınıń Hayal-qızlar hám gender teńlik máseleleri komiteti, Respublikalıq Hayal-qızlar jámiyetlik keńesi sıyaqlı strukturalar apa-qarındaslarımızdıń máplerin qorǵawda áhmiyetli rol’ atqarmaqta.

Mámleketimizde hayal-qızlardı jumıs orınları, turaq jay menen támiyinlew, olarǵa medicinalıq xızmet kórsetiwdiń sapasın jaqsılaw máselelerine ayrıqsha itibar berilmekte. Bul baǵdarda hayal-qızlardı kásip-ónerlerge qayta oqıtıw oraylarınıń engizilgeni, arzan turaq jaylar baǵdarlamasınıń ámelge asırılıp atırǵanı ayrıqsha áhmiyetke iye bolıp esaplanadı. Hár jılı awır turmıs sharayatında jasap atırǵan hayal-qızlardıń turaq jay boyınsha baslanǵısh tólemleri mámleketlik byudjet esabınan tólep berilmekte.

Jámiyetlik turmısta belsene qatnasıp, hár qıylı tarawlarda jaqsı nátiyjelerge erisip atırǵan, salamat hám bárkamal áwladtı tárbiyalawǵa múnásip úles qosıp atırǵan apa-qarındaslarımız 8-mart – Xalıqaralıq hayal-qızlar bayramı, Ǵárezsizlik kúni, túrli kásiplik bayramlar múnásibeti menen mámleketimizdiń joqarı sıylıqları, sonday-aq, «Mў’tabar ayol» kókirek belgisi menen sıylıqlanbaqta.

Zul’fiya atındaǵı mámleketlik sıylıq penen sıylıqlanǵan qızlardıń sanı 367 ge jetkeni de, mine, usınday jumıslarımızdıń qatarına kiredi.

Sáwbetimiz basında aytılǵanınday, «Hayal-qızlar dápteri» sisteması tiykarında hayal-qızlar arasında kámbaǵallıq hám jumıssızlıqtı saplastırıw boyınsha izbe-iz jumıslar alıp barılmaqta.

Soraw. Elimizde shańaraqlarımızdıń perishtesi bolǵan kekse áwlad wákilleri, húrmetli veteranlarımızǵa ayrıqsha mehir hám ǵamqorlıq kórsetip kelinbekte. Bul baǵdardaǵı ámeliy jumıslardıń keleshektegi rawajlanıwı haqqında da pikirińizdi bilmekshi edik.

Juwap. Men bárqulla búgingi tınısh, erkin hám abat turmısımız haqqında oylaǵanımda, bunday jaqtı kúnlerge jetip keliwde qanshadan-qansha áwlad wákilleri, ata-babalarımız tınımsız miynet etkeni, óz basına túsken barlıq sınaq hám mashaqatlardı sabır-taqat penen jeńip ótkenin tereń minnetdarshılıq penen esleymen. Olar ózleri qıynalıp bolsa da bizlerdi usınday tınısh hám abadan kúnlerge jetkergeni – bul hesh nárse menen ólshep, bahalap bolmaytuǵın úlken mártlik, pidákerlik hám qaharmanlıq bolıp esaplanadı.

Sonıń ushın bunday márt hám kishipeyil ata-babalarımızdan ótkenlerdiń esteligin ulıǵlap, bárqulla tereń izzet-húrmet penen eslew, búgin aramızda jasar atırǵan húrmetli nuraniylarımızdı hár tárepleme húrmetlew – muqaddes minnetimiz bolıp esaplanadı.

Eń áhmiyetlisi, bunday sawaplı jumıslarımız jaslarımız ushın da tárbiya hám úlgi mektebine aylanadı.

Álbette, siz, jurnalistlerge jaqsı belgili – elimizde kekse áwlad wákillerin qollap-quwatlaw, olardıń mazmunlı ómir súriwi  ushın zárúr sharayatlardı jaratıw baǵdarında úlken jumıslar islenbekte. Atap aytqanda, pensiya hám napaqaların rásmiylestiriw, olardı óz waqtında tólew, túrli sociallıq xızmetlerden paydalanıwǵa baylanıslı qıyınshılıq hám mashqalalar saplastırıldı. Jámiyetimiz turmısında belsene qatnasıp kiyatırǵan ata hám apalarımız «Nuraniy» qorı tárepinen materiallıq hám ruwxıy jaqtan xoshametlenbekte.

Kekse áwlad wákilleriniń densawlıǵın qásterlep saqlaw, olarǵa respublikamızdaǵı hár qıylı sanatoriy hám dem alıw úylerine jeńilletilgen jollamalar beriw, bayram kúnlerinde olardı óz aldına qutlıqlaw, turaqlı izzet-húrmet kórsetiw jaqsı dástúrge aylanıp barmaqta.

Qaytalap aytaman, óz waqtında bar kúsh-jigeri, bilim hám potencialın Oatanımızdıń rawajlanıwı, xalqımızdıń abadanlıǵı ushın baǵıshlaǵan bunday teberik insanlar aldında biz bir ómir qarızdarmız. Húrmetli nuraniylarımızdıń turmısın jáne de payızlı etiw, olar ózleriniń bay tájiriybesi, paydalı másláhátleri menen jámiyetlik turmısımızda, ásirese, Jańa Ózbekstan jasların tárbiyalawda jáne de belsene qatnasıwı ushın qosımsha imkaniyatlar jaratamız.

Bul máselelerdi ayrıqsha pát berip aytıp atırǵanım, álbette, biykarǵa emes. Biz Jańa Ózbekstandı qurıw procesinde xalqımızdı razı etiwdi óz aldımızǵa ullı maqset etip qoyǵan ekenbiz, onı jámiyetimizdiń hár bir aǵzası óz turmısında seziwi bizler ushın oǵada áhmiyetli bolıp esaplanadı.

Házirgi kúnde mámleketimizdiń barlıq aymaqlarında úsh áwlad wákilleri arasında qızǵın ushırasıwlardıń ótkerilip atırǵanı, olarda húrmetli nuraniylarımız da belsene qatnasıp, ózleriniń miynet hám turmıs tájiriybesi, búgingi tınısh hám jaqtı kúnleriniń qádir-qımbatı menen áhmiyeti haqqında bildirip atırǵan pikirleri jaslarımız ushın haqıyqıy tárbiya mektebi bolıp xızmet etpekte.

Soraw. Eń ullı hám eń áziz bayram – Ǵárezsizlik bayramımız aldınan gazetamız betlerinde túrli kásip iyeleri bolǵan watanlaslarımızdıń jaqsı tilekleri berip barılmaqta. Siz Oatanımız ǵárezsizlikke erisken birinshi kúnlerden baslap mámleketimizde jańa mámleket hám jámiyet qurıw processlerinde belsene qatnasıp kelgen belgili basshı, búgingi kúnde bolsa Jańa Ózbekstandı qurıw koncepciyasınıń intakeri jáne onı ámelge asırıw jolınan pútkil xalqımızdı anıq alǵa baslap baratırǵan milliy jetekshi, Prezident sıpatında usı bayram múnásibeti menen xalqımızǵa qanday tilekler bildirgen bolar edińiz?

Juwap. Álbette, mámleketimiz ǵárezsizliginiń 30 jıllıq múnásibeti menen bizler barlıq taraw hám tarmaqlar boyınsha rawajlanıwımızdıń juwmaqların tereń esaplap, kelesi rejelerimizdi jáne de anıq belgilep alamız. Ásirese, elimizdegi hár bir insannıń huqıq hám erkinleri menen nızamlı máplerin támiyinlew, xalqımızdıń jáne de erkin hám abadan jasawına erisiw bizler ushın bunnan bılay da baslı maqset bolıp qaladı.

Men ushın Ózbekstan Respublikası Prezidenti sıpatındaǵı jumısımnıń mánis-mazmunın quraytuǵın eń ullı maqset – xalqımızdıń tınısh, erkin hám abadan turmıs haqqındaǵı arzıw-niyetlerin ámelge asırıw jolında shın kewilden pidákerlik penen xızmet etiwden ibarat bolıp esaplanadı.

 

Bárshemizge ırısqı-nesiybe bergen, aq juwıp, aq tarap kamalǵa keltirgen elimiz aldında bizler bárqulla qarızdarmız. Áziz hám húrmetli xalqımızdıń razılıǵına erisiw – bizler ushın eń ullı baxıt bolıp esaplanadı. Sebebi xalıq bizden razı bolsa, Jaratqan da razı boladı.

 

Qansha ata-babalarımız arzıw-niyet etip ótken mine usınday ullı islerdi ámelge asırıw búgin bizlerge nesip etken eken, bul ózligin ańlaǵan hár bir watanlasımız ushın haqıyqıy baxıt hám maqtanısh emes pe?

 

Isenimim kámil, biz janajan Oatanımızǵa bolǵan sheksiz mehirimiz hám sadıqlıǵımızdı muqaddes bayraq etip, bar bilim hám tájiriybemiz, bilim hám kúsh-jigerimizdi iske qosıp, birden-bir xalıq, birden-bir millet bolıp, gózlegen iygilikli maqsetlerimizge, álbette, jetemiz.

 

Jańa Ózbekstan dún’ya júzi maydanında kúshli potencial, múnásip abıroy-mártebege iye bolǵan, hár tárepleme abadan mámleketke aylanadı.

 

Men oǵan tek ǵana isenbesten, al usı jolda bar bilim hám tájiriybemdi, kúsh-jigerimdi jumsawǵa hámiyshe tayarman. Barlıq watanlaslarımızdı mine usınday ullı qatarda – Jańa Ózbekstan qurıwshıları qatarında bolıwǵa shaqıraman.

 

Búgingi imkaniyattan paydalanıp, kóp milletli xalqımızdı jaqınlasıp kiyatırǵan Ǵárezsizlik bayramı menen qızǵın qutlıqlayman. Hár bir shańaraq, hár bir watanlasımızǵa tınıshlıq-paraxatshılıq, bereket, baxıt-ıǵbal hámiyshe yar bolıwın tileymen.

 

Derek: kknews.uz